(argazkiak : Elisabeth Miremont eta Julien Urruzmendi) Amikuzeko eskola elebidun eta ikastolako 170 haurrek prestatu dituzte kantu, bertsu, olerki, ipuin eta bideoak mukurru betea zen Donapaleuko zinemako taula gainean agertzeko urriaren 21ean. Iñaki Camino eskertu ginuen goizaldi hortan Amikuzeko euskara ikertzeko egin duen lan erraldoiarendako, zeina liburu batean agertua baita orain. Berak elgarrizketatu lekuko zenbait ere igan ziren taulagainerat, beren lekukotasuna ekartzeko. ZABALIK elkartekoek Amikuzeko herriko etxe guziak bisitatu ditugu liburu horren bakotxari eskaintzeko bai eta gure hizkuntzari buruzko engaiamenduak hartzearen beharrorduaz solastatzeko hautetsiekin. Paradaz balia, dokumental bat muntatu dugu ere, oren erdi batez gure hizkuntzarekin azken 100 urteetan bizitzen dugunaren kondaira irudikatzeko. Belaunaldi guzieteko lekukotasunak agertzen dira hor eta erakusten da hizkuntzarenak gure engaiamendua beharrezkoa duela. Ondoko egunetan, hemendik beretik ikusgai izanen da bideo hori.

Untsa baino hobeki joan da egunaldi hori, Amikuzek hizkuntzari loturik duen jendarte zabalena elgarretaratu baiginuen eta hain segur, kuraia berri batekin eta bateriak indarturik etxera itzuli dira, beren eguneroko lanean eta konpromisoan jarraitzeko… Badakigu borondate ona bakarrik, ez da aski hizkuntza baten biziraupena segurtatzeko, legea eta normaltasuna beharrezkoak baitira hortarako, biak ere ez ditugun gauzak izanik gaurkotz. Aldiz itxindia bizirik atxikitzeko, gisa huntako egunaldiak eta hortarako lan egin duten jende guzien indarren beharra izanen dugu oraino…

Urri 21 huntan, ibiakoitz goizeko 10etan, DONAPALEUko zineman, 130 haur, AMIKUZEko eskola elebidun eta ikastoletarik agertuko dira taulagainean, beren gelan egiten duten lanen erakusteko, dela kantu, bideo, bertsu, ipuin ala beste… Memento hori antolatzen du ZABALIK elkarteak bere eskualdean hizkuntzaren erabiltzeko egiten diren lanen ohoratzeko eta indartzeko. Iñaki Camino ikerlariaren liburua estakuru harturik, 27 herrietako hizlari lekukoak gomit dira ere taulagainerat igaiteko, ikerketaren fruitua oparituko baitzaie. Halaber, herriko etxe, eskola eta liburutegiak ere gomit dira egun hortan ber oparia eskuratzeko.

Egun hortan agertuko da ere elkarteak moldatu duen dokumental bat, zointan AMIKUZE euskalduna agertuko den : joan den mende hastapenekoa osoki hala zena ; duela 50 urte huntakoa, zointan transmisioa masiboki eten baitzen ; eta gaurkoa, zoinek hizkuntzari leku bat emaiten ari duen berriz. Jadanik, haurren erdiak ikastola edo gela elebidun batean eskolatuak dira. Eta hastapen bat baizik ez da, segidarentzat ideia frango baitaude lankiaren gainen gaurdanik.

Hizkuntza huni atxikimendu edo kuriositate puxka bat duen oro gomit da beraz ibiakoitz goizeko 10etan, elgarren berri izan dezagun lehenik, eta gero elgarri berotasun puxka bat pasa dezagun ondoko egunetan eraman beharko ditugun laneri aisago heltzeko.

Iñaki Camino, Gasteizeko unibertsitatean dialektologian aditua, erakasle eta ikerlea, azken 10 urteetan AMIKUZEko herrietan gaindi ibilia da, eta 60 lekukoz goiti elakatu ditu, AMIKUZEko euskararen berezitasunak harrapatzeko.

Animaleko lan horren fruitua aurten argitaratu du liburu lodikote batean, « Amikuze eskualdeko heskuara » deitu duena, Nafarroako gobernuaren laguntzarekin Euskaltzaindiak argitaratua.

Iñakiri ihardesteko lekukoak izan direnak, adin batez goitikako jendeak dira, hizkuntzaren transmisioaren etena gertatu aitzin sortuak direnak. Geroztik, 50 urte hauetan ez da euskararik biziki transmetitu, eta bixtan denez, AMIKUZEn beste lekuetan bezain guti, ez bada gutiago.

Gaur aldiz, 27 herrietako haurren erdiak euskaraz eskolatzen dira, parte ikastolen imertsio sisteman, eta parte handiena sare pribatu eta publikoko sistema elebidunean. Azken 10 urtez kopuru horiek biziki fite igan dira, eta kondutan hartzen badugu eskola guziek ez dutela oraindik hizkuntzaren erakaskuntzarik eskaintzen, ikaragarriko aitzinamendua badugu hor kontzientzietan. Bixtan dena, hizkuntza ulertzetik mintzatzera heldu behar badu belaunaldi berriak, hori baita lehen baldintza hizkuntza batek biharamun bat izan dezan, eskola guziek eskaini beharko dute, imertsioan alabaina, eta eskolaz kanpo gazteen inguramena da euskaldundu beharko, haurzaindegitik hasi, aisialdi zentroak eta kirol jardunean bereziki.

ZABALIK elkarteak mezu hori du zabaldu nahi urriaren 21ean, goizeko 10etan DONAPAEUko zineman. Eskoletan andereño eta erakasleak gertakari horren prestatzen ari dira, eta egun hortan haurrek beren lanak agertuko dituzte. Adinetako lekukoak ere hor izanen dira, eta belaunaldien arteko kate hautsia berriz osatuko dute sinbolikoki. Amikuzeko euskararen liburua eskainia izanen zaie hor izanen direneri bai eta herriko etxe eta liburutegi guzieri. Eta azken sorpresa, dokumental bat estrenatuko da egun hortan AMIKUZE eta euskararen arteko harreman eta erronketaz.

Atzokoa ez ahanzteko, eta biharkoa gaurtik bizitzen hasteko !

Ibilbidea

-Apirilaren 2an (igandearekin), goizeko 10etan, Arnegitik sartzen da.
– Apirilaren 2an, goizeko 11etan, Garazin
– Baionara buruz joaiten da eta han izanen da apirilaren 2an, arratsaldeko 5ak eta 30tan
– Hazparnetik jinen zauku Korrika
– Donapaleun, apirilaren 3an (astelehenarekin), goizeko 7ak eta 15etan.
– Maulen, apirilaren 3an, goizeko 10etan
– Larzabalen eguerdiko oren 1ean

Otsailaren 11a (ebiakoitza)

KORRIKA 20 urtemugaren besta Irungo FICOBAn iraganen da, eguerdiko oren 1etik arratsaldeko 8etara.

Hogoigarrena denez, zerbait aski polita aurreikusten da: Bazkari, animazio, musika, omenaldia eta abar luze bat (sartzea 20 €tan).

Joan den abenduaren 17an, Behauzeko gela berri-berrian, ospatu ginuen gure urte ondarreko bertsu afariaren 4garren edizioa. Erran dezakegu aurtengoak, besteen bide beretik segitu zuela, giro bero-beroan…

Afaria berriz ere, gure lekuko sukaldariek, lekuko mozkinekin prestatua, paregabea izan zen. Iduri luke usaia hartuz, hobetzen direla gainera!! Eta gu orduan, untsa usatzen.

Eta zer erran, Sebastien Lizaso eta Aitor Mendiluze-k afalondoan bota bertso erauntsiaz!! Xoragarria izan da berriz ere… Laister laister, hemen berean, saioaren zati bat ikus eta entzungai ukanen duzue… (Gure teknikariak punduan emaiteko denbora…)

Aiziritzeko Herriko gelan, urriaren 22 huntan kantatuko duten bertsulariak hauek izanen dira : Sustrai Colina, Miren Artetxe, Egoitz Zelaia, Maddalen Arzallus, Maddi Sarasua eta Nahia Sasco. Azpiko loturan ikus dezakezue saioaren presentaketa osoa.

http://www.bertsozale.eus/eu/xiberoa-lapurdi-baxenabarre/xilaba/saioak/aiziritze

Aiziritzen kantatuko duten bi bertsulariren Baigorriko saioko ariketa bat ere ikusgai duzue hemen berean, eta gehiago oraino hementxe klikatuz – http://www.bertsozale.eus/eu/xiberoa-lapurdi-baxenabarre/xilaba/

Saioaren ondotik, trago ta talo bistan dena!!

Hizkuntza armairutik atera: Gemma Sanguines, TELP tailerren sortzailea, gurekin!

Badu orai bi urte Baxenabarreko euskara elkarteak TELP tailerrak eskaintzen hasi zirela: lehen hitza euskaraz botatzen ausartzeko ikastaro askatzailea, konplexuak hankaz gora igorriz, eta gure hizkuntzaren erabilpenaren zama partekatzen ikasiz, aldeko espazioak eta jarrerak irabazteko. 50 lagunek parte hartua dute jadanik.

Euskararen Urtaroaren karietara, TELP tailer horien sortzailea, Gemma Sangines, ekarrarazten dugu urriaren 21ean, ostiralez, 20:30etatik goiti Donazaharreko Lutxibordan.

Parada ederra beraz, hainbat gaien ingurinan katzakan artzeko:

• TELP tailerrak Herrialde Katalanetan zergatik eta nola sortu zituzten Gemma Sanginesek eta Ferran Suayk, biak psikologia sozialean adituak izanki

• Hizkuntza minorizatua ofiziala izanik edo ez, edo hizkuntza minorizatuen aldeko politiketan ere, zergatik holako tailerren beharra baden jendea armairutik ateratzeko

• TELP tailerra bizi izan dutenen artean, zer izan den geroztik bakotxaren ibilbidea: goxo, neke, ala biak, hiztun gisa, kontsumitzaile gisa, lankide gisa, elkartekide gisa, lagun gisa, auzo gisa, buraso gisa, amoros gisa…

• Esperientzia partekatze horretarik abiatuz, oraino zailak zaizkigun egoerak kondutan hartu, iruditaku, eta Gemmak bere aholkuak zirtoan emanen ditu!

TELPa egina izan edo ez izan, deneri zabaldua den gaualdia da , euskaraz ausartzeko eta irauteko ahalaz beti!

Irakur hemen Gemma Sanguinesen elkarrizketa bat Ipar EHko Hitzan.

2016 huntako Urriaren 14an, ostirale arratseko 8ak 30etan, Donapaleuko zine-konplexan, Egunkariaren sortze abenturaren mirakuilua kondatzen duen dokumentala ikusiko da. Emanaldi hortara, dokumentalaren sortzaileetarik ere hurbilduko da, ondotik publikoarekin solasaldi bat izaiteko.

Euskaldunon egunkaria, bortizkeri artean eta zuzenkontra hetsia izan zen sortu eta 13 urteren buruan. Denek dakigu hori. Hemen gaia ez da hori, nola sortu zen, nolako ilusioekin abiatu ziren abiatu zutenek, zenbatetaraino ahal guti eta gogo handiarekin kausitu zen pario hori. Oraindik ere bere fruituak emaiten ditu egungo egunean, gure hizkuntza nazio mailako eremuan kokatzeko urrats garantzitsua izan baita dudarik gabe, hizkuntza batuaren adostea edo ikastolen hedatzea izan den bezala.

Ostirale arte.

Argitze elkarteak eta Zabalik-ek antolatua Baxenabarreko euskararen urtaroaren baitan.

Telethon bati konparatzen badugu, ahul aire emaiten du agian, baina euskararen presentzia bizi publikoan neurtzen badugu, ainitz dela erraiten ahal ginuke.
Alabainan, biziki-biziki urrun gira hizkuntzaren normalisatze arrunt batetik. Egiten diren urratsak biziki herabeak dira, sinbolikoaz satifatzen gira (ez bada espantuka artzen) maiz… eta anartean hizkuntza ura erhien artetik bezala eskapatzen ari zauku, belaunaldi xaharrak hil arau. Gazteak kopuru ttipiegietan eta hein apalegietan euskaraz eskolatzen ditugu eta hizkuntzak dentsitate minimo bat ez du ukanen bere burua erreproduzitzeko.

Helburuen eta baliabideen arteko desoreka hortan gure burua galtzeko arriskuan ari gira beraz Euskararen urtaroa muntatzen, hizkuntzaren kontrakoen indarrak neutralisatu nahiz eta aldekoen indarren sinergia (nihundik ere beharrren heinekoa ez dena) lagunduz.

Huna Amikuzeri doakionez, zein diren proposatu hitzorduak, urri huntan :

– 14an, arratseko 8ak 30etan zineman, « Gaur irekiko ditu ateak » filmaren proiekzioa eta ondotik bi solas egileekin (Argitze eta Zabalik)

– 15ean, arratseko 8etan, Gabadiko eskolan, herriko haurrak eta Pil Pil taldea (Gabadiko herriko etxea eta eskolako burrasoen elkartea)

- 16an, goizeko 9etan, lehengo frantxixkanoetarik, ibilaldi gidatua Izuraraino (Izura Asmeko herriko etxea)

– 16an, arratsaldeko 4etan, zineman, ikusgarria Zarena zarelako dantza konpainia eta Zazpietan lehena jota kantariak (Donapaleuko herriko etxea)

– 17an, 11etan, Amenduzen, haurrentzat pista jokoa (herriko etxea eta Bil ta Garbi)

- 22an, arratsaldeko 3etarik aitzina, Arberatze Berroan, « Etxea eta etxekoak » margo erakusketa eta hitzaldia ondotik 5etan (Arberatze Zilekoako eta Behaskaneko herriko etxeak)

– 22an, arratsaldeko 5etan, Aiziritzen, Xilabako finalerdia, ondotik jateko eta edateko (Bertsularien lagunak, Aiziritzeko herriko etxea, Zabalik eta ikastola)

- 26an, arratsaldeko 3etan, Aiziritzen, margo tailerra haurrentzat (herriko etxea)

- 29an, goizeko 10ak 30etan, mediatekan, Itxaro Bordak bere heroinaren abenturak eta bere gogoetak aurkeztuko ditu, eta Amikuzeko bertsu eskukulako bertsulari aprendizek oihartzunez kantatuko diote (Mediateka, Manex Liburutegia eta Amikuzeko bertsu eskukula)

Iparraldeko ama eskola eta lehen mailen 2015ko buruileko eskola sartzeko datuak hartu ditugu eta konpilatu. Zenbatetaraino gure gazteek euskara ikasten dute, zenbatetaraino ez. Zenbat dira Euskal Herri bat erhi puntez hunkitzen dutenak, zenbat ez. Zenbat eta nun. Horra galdera zenbait, ikertuko ditugunak, kuantitatiboki alabaina, euskararen ezagutza kualitatiboaren ikerketa egitera nehor ez baita ausartzen dakigunez, emaitzak beldurturik hain segur ere, dentsitaterik aski ez baita gehiago hiztun osoak egiteko eskolatik bakarrik. Egina den moldean alabaina, baina kuantitatiboki ere minimoak ez baitira gainditzen.

Gure ikerketan, ereduak euskararen erakaskuntzaren arabera sailkatu ditugu, erran nahi baita D eredua (imertsioa deitua), B eredua (elebiduna) eta A eredua erran nahi baita gaineratikoa, euskara ez duena erakusten edo opzio gisa baizik edo ibilkari sistiman. Hortaz, hegoaldeko klasifikazioari jarraiki gatzaizkio.

Hona iparralde mailako emaitza :

Haurren heren gotor batek euskararekin topo egiten du klasean. Imertsio sistemak hamarretik bat eskolatzen du. Badakigu hiztun osoak egiteko, eredu honek dituela orohar emaitza hoberenak segurtatzen, nahiz kopuru horrekin zerbait kausitzea mirakuilua izan. Sistema elebidunak, nun ez den ingurumen oso euskaldunean, ez du haurrari minimoen segurtatzea ahalbidetzen, gainera dakigularik gehienek lehen mailatik gora abandonatzen dutela.

Barnekaldeko datueri so egiten badugu, ehuneko haundiagoak ikusten ditugu euskararen erakaskuntzan. Damurik, iparraldeko ama eskola eta lehen mailako haurren %  18a dugu Baxenabarre, Xibero eta Hazparne eskualdeetan eskolaturik (Hazparne hartu dugu beste bi probintziekin, hurbiltasunagatik eta haur kopuru berdintsuagatik).

Baxenabarren zentratzen bagira orain, eskualdeka ikusten ahal ditugu emaitzak. Jada sumatzen zen bezala mendialdetik beheiti jitean, euskarazko ereduak ere apaltzen dira. Baigorrin ja haurren 10etik 9k euskara edo euskaraz ikastezn du, ondotik Garazin dira emaitza gorenak bi herenekin. Iholdi Oztibarrek aldiz Iholdi aldean elebidun eredurik ez izaitea azkar patitzen du. Azkenik Amikuzekoa beherago azaltzen dugu xehekiago.

Azkenik, begirada Amikuzen zentratuko dugu, hangoak izanik. Ohartzen gira eskualdeko eremu oso batean herrietako eskolek ez dutela ez elebidun ez imertsio sistemarik eskaintzen. Herri horiek dira : Arberatze, Arboti, Arüe, Behaskane, Etxarri, Domintxine, Mehaine, Mithiriña eta Ozeraine. Nunbait han, Amikuze ekialderat hedatzen den arku bat egiten dute herri horiek, gehienak artoaren eremuan finkatuak, ardiaren eremuko Mehaine eta Mithiriñaren anomaliak baztertzen baditugu.

Aitzineko solasari jarraikitzeko, ohartzen gira eskola elebidunak diren tokietan, haurren %59a elebian ezarriak direla erran nahi baita, hautua dutelarik, burrasoen gehiengoak euskararen hautua egiten dutela.

Agian, haur horiek ez dute euskara mintzatzen ahalko kurantki, baina hori ere ez denean, ezagutza zero heinean dago.

Urjentzia egoeran gaude datu hauek ikusten ditugunean. Ondoko urteetan B eredua ez bada orokortzen, eta D eredua kopuru handiagoetara heltzen, jakinki belaunaldi euskaldunenak desagertzen doazela pirripitaka ondoko hamarkadan, lanak izanen ditugu sinesteko oraino Euskal herrian gaudela hemen gaindi.