Egitarau xehea beherago aurkituko duzue.

Pandemia ixtorio, azken minutan gertakaria lekuz aldatu behar izan dugu. Jardunaldia zineman eginen da, eta bazkaria herriko ostatuetan. Izen emaiteak burrustan etortzen ari dira, eta tokiak mugatuak izanez, zuen izena lehen bai lehen emaitera gomitatzen zaituztegu, ez baduzue jadanik egina. Idatz ezazue : zabalikelkartea@gmail.com eta erran bazkaria ere hartugogo duzuen (jardunaldia : 10€, bazkaria 22€).

Lau bideo labur hauetan Donapaleuko auzapezak, Nabarralde eta Zabalik-eko ordezkariek eta J Louis Davant historialariak gertakaria beren hitzez aurkezten digute.

Charles MASSONDO, Donapaleuko auzapezaren hitza :

Jean Louis DAVANT, historialariaren hitza :

Mattin IRIGOIEN, ZABALIK elkartekoa, antolatzailearen hitza :

Angel REKALDE, NABARRALDE Fundaziokoa, antolatzailearen hitza :

EGUNAREN EGITARAUA : URRIAREN 3a, larunbata

GOIZA DONAPALEUKO ZINEMAN

09:00 – 09:30. HARRERA Donapaleuko Auzapezaren ganik

ERAKUSKETAREN ESTRENALDIA : 1620. Nafarroa subiranoaren azken hatsa ernazimentu betean.

09:30 – 10:00. JARDUNALDIKO ZUZENDARIAREN HITZA: Jean Louis Davant.

10:00 – 10:45. 1620. Paueko Ediktua. Garaia. Erregea. Nafarroako Erresuma. Álvaro Adot.

10:45 – 11:15. 1620. Paueko Ediktua. Gaurko ikuspegia eta balorazioa. Luis Mª Martinez Garate.

11:15 – 11:45. Baxenabarreko erresuma. 4 erreginen loraldia. Amaia Nausia.A

11:45 – 12:00. ATSEDENALDIA.

12:00 – 12:15. BIDEOZ RENOTIK (Nevada) : 1620eko Ediktua Polverelen diskurtsoan. Xabier Irujo.

12:15 – 12:35. Ediktuaren inguruko erlijio, politiko eta kultur erronkak Biarno eta Nafarroan (1609-1640). Thierry Issartel.

12:35 – 12:55. 1620ko urria. Luis XIII erregea Biarnora etortzearen ondorioak. Joseph Miqueu.

12:55 – 13:15. Paueko Ediktua. Gaurko Iparralde eta Baxenabarreko ikuspegia. Eneko Bidegain.

13:15– 13:25. Hizkuntza burujabetzaren amaiera 1620ko Biarno eta Nafarroan.  Iñaki Lopez de Luzuriaga.

13:25– 13:30. ONDORIOAK: Jean Louis Davant.

BAZKARIA HERRIKO OSTATUETAN (erresarbak antolatzaileek aitzinetik eginak izanen dituzte)

ARRATSALDEA

15:30 – 17:00. BISITA GIDATUA DONAPALEUN GAINDI: abiatzea ostatuen aitzinean (Abere merkatu plaza).

17:00 – 17:30 BIDEAK gunean. LOSTALEN ARGUMENTUAK. Diskurtso grafiko umoretsua Asisko URMENETAren eskutik.

Itzulpen sistematikoa segurtatua da euskaraz, espainolez eta frantsesez goizeko komunikazio guzietan.

KOMITE AKADEMIKOA:

Jean Louis Davant; Luis María Martínez Garate, Alvaro Adot

KOMITE TEKNIKOA:

Mattin Irigoien, Jean-Claude Mailharin, Paul Lacroix, Angel Rekalde, BeñiAgirre

ANTOLATZAILEAK:

Zabalik Elkartea, Hernani Errotzen Elkartea, Nabarralde Fundazioa

LAGUNTZAILEAK:

Donapaleuko Herriko Etxea, KANALDUDE, Martin Ttipia elkartea, OLENTZEROREN LAGUNAK, EUSKAL IRRATIAK

IZEN-EMATEA

Jardunaldia: 10 euro

Bazkaria: 22 euro (antolatzaileek hartzen dituzte izenak).

NABARRALDE: (0034) 948211057 nabarralde@gmail.com www.nabarralde.eus

ZABALIK: zabalikelkartea@gmail.com Tel: (0033) 7.88.18.88 www.zabalik-amikuze@eus

Gertakizuneko soinu-deia hementxe :

Baina aurtengoak ere galdezkatzen gaitu.

Nahiz ez gaituen harritzen! Alabaina bizikletaren aldeko aldarria nabaritzen da lehen xixkatik. Aldaketa -ez aldaketa ez, ez du aski katastrofista egiten- larrialdi klimatikoaren aitzinean, jende batek bizikletan ibiltzea gomendatzen du. Maleruski, bideak ez dira hortara prestatuak, eta edozoin abiatzen bada arinki hemengo bide nagusietan, taloa bezain mehe finitzeko arrisku guziak hartzen ditu. Ba omen da lege bat, bide puska bat berritzen denean, behartzen duena bizikleteri pasaia prestatzera. Ez da lege hori Donapaleun aplikatzen, azken urtean egin diren bi moldaketak lekuko (hospitale parera eta eliza saihetsera zoazte ikustera).

Beraz, performance gisako dekorazio hau, ez denez happening basa bat (aitzineko urtekoa zen bezala), hots, autoritateek baimendua oraingoan, pentsa liteke mezua bestelakoa dela, eta hala izan da, ixtapeko mekaniken koloreari behatzea aski da : gorri eta hori ! Vuelta pasatu da hemen gaindi eta hiri barnea ere gorri eta hori xingolez apaindu dute. Donapaleuko elitearen handikeri konplexa ezaguturik, ahal izan balute, bazter guziak emokatuko zituzten bi kolore horiekin, « e biba ezpaña » orroaz ezarririk herri barne eta kanpoko altxabotzetan.

Nehor ez zen agertu « hau ez da ezpaina, hau ez da ahantzia » oihukatzera, erraiteko euskaldunak ginela lehenbizi, mintzoz eta memoriaz. Errabia zonbait piztu bazen ere han-hemenka, altxabotzetarik kanpo gelditu dira.

Baina, batzutan izpirituak halako fulgurentzia batzu izaiten ditu, eta lagun batek, Donapaleuko maelstromean mainaturik dena goizetik arrats bere lanbidea dela medio, bera jainkoen baratzetik hurbil delarik beraz, eta horgo jaunttoen sigi eta sagak begi bazterrez ikusten, berak hauxe atera dit, serio itxurarekin : kolore horiek, Kataluniako esteladarenak dituk !

Diada bi aste lehenago ospatu zen Donapaleun. Agertu ziren guarda zibilak horren froga dira. Hala bedi beraz !

Uff, bulta txartzen hasia nintzen eta !

Negua joan da aurten ere, eta Libertimenduz ongi ospatu da, Makeatik hasirik, pasa Iruñatik, Donapaleu eta azkenik Urepelen. Santibateak gehiago lekutan ospatu dira, Donibane Garazi eta Irisarrin bezala.

Pesta egiteko molde bat, irri egitekoa, gure buruaz eta besteetaz, gauza bera baita undarrean, finkatzen ari da, hinki-hanka, bere esperimentu, kausitze eta hutsegiteekin. Abian den errota bezala da, bidea ere bidea eginez deskubritzen duena, eta interesgarriena orain, toki desberdinetarik, egoera desberdinetan, mainuan sartzera ausartzen diren jendeekin, egiteko molde batzu marrazten direla, hain berdinak eta hain diferentak aldi berean.

Negu beltzak milaka aurpegi baditu, sasoinaz bestalde, izan bakoitzaren bizi uneari doakiona ala izan gure herriak bizi duena azken mende honetan… Eta neguak ez digu kentzen pesta egiteko aski hats badugula, bere beltzean ere gozatzeko izpirituen eta gorputzen barneko argia !

Elkarrizketa frantsesez hasi, eta erosoago segitu du gazteleraz Acaciok (Ekuatore Ginea, 1975), gaztelera hizkuntza nagusi duen afrikar herri bakarreko etorkinak. Asilo eskaera egina du Frantziako Estatuan, eta erantzunaren aiduru da familia ekarri ahal izateko.

Zein izan da zure ibilbidea?
Frantziara iritsi nintzen 2017ko otsailaren 16an. Asiloa eskatzeko plataforman erregistratu nintzen, Bordelen. Ondotik, Miarritzeko larrialdi aterpetxe batean egon nintzen hilabete batez. CIMADE elkarteak negoziatu zuen gero Donapaleun aterpea atzemateko; badira lau hilabete Donapaleun nagoela. Elkarteak [etorkinen aldeko Amikuzeko sostengu elkarteak] etxebizitza bat atzeman dit, eta hor nago.

Iritsi zarenetik beti teilatu bat ukan duzu?
Baionara neguan iritsi nintzen, eta, beraz, Gurutze Gorriak aterpetu ninduen Miarritzen. Negua bukatu, eta Gurutze Gorria itxi zen. Aitzinatik laguntza eskaera egin nuen, eta hilabete batez Miarritzeko Ugarteen Etxean egon nintzen, geltoki parean. Nire egonaldia bukatu aitzin, Donapaleura iritsi nintzen, ekainean. Lehenik, bi bikoteren etxean egon naiz, eta, gero, etxe bat atzeman zidaten. Kolektiboak etxebizitza bat bilatzen zuen niretzat. Bihotz oneko emazte batek ikasleei alokatzen zien etxe bat hutsik zuen aurten, eta trukean dirurik galdetu gabe utzi dit urte baterako.

Oro har, harrera ona ukan duzu?
Iritsi nintzenean kasik hiru aste karrikan pasatu nituen, baina gero beste migranteak ezagutu nituen, eta haiek azaldu zidaten Gurutze Gorriarena. Goizetan jateko txartelak ematen zizkidaten, autobus txartelak ere bai. Harrera ona iduritzen zait; ez nuen ezagunik, eta harrera egin didate. Ez naiz karrikan sobera egon.

Paperena konplikatua ote da?

Pixka bat. Parisera nire asilo eskaera igorri nuelarik, txostenean paper baten fotokopia eskas zen. Txostena Baionara itzuli zen, baina ni jadanik hemen [Donapaleun] nengoen. Txostena berriz Parisera joan zen, eta horrela anitz atzeratu da. Lau hilabete geroago, asilo eskaera osoa zen; beraz, hor hasi nintzen asiloa eskatzen dugunen laguntza jasotzen; badira bi hilabete 330 euro ukaiten ditudala.

Erantzun bat itxoiten duzu?
Azken edo azken-aitzineko gutuna itxoiten ari naiz orain, Parisera deituko nautela errateko, elkarrizketa batentzat. Nire kontakizuna ongi bada, uste dut beste gutun bat igorriko didatela erranez onartzen nautela, bestela erranen didate nire istorioa ez dela egiazkoa edo… Ez dakit hilabete bat, bi edo hiruren buruan izanen denez.

Ez badute eskaera onartzen?
Ez badute onartzen, ez dakit. Ez dakit beste aterabiderik izanen ote den.

Jakin daiteke zergatik joan zinen zure herritik?
Bai, oso sinplea da. Enpresa batean lan egiten nuen, hargina nintzen. Nire herria oso txikia da, milioi bat gara doi-doia; denek elkar ezagutzen dugu, euskaldunak bezala hemen. Gure presidentea diktadorea da, argi eta garbi; estatu kolpe batekin hartu zuen boterea, eta badira 38 urte boterean dela. Hauteskundeak bere indarrez irabazten ditu. Jendeak bortxaturik bozkatzen dio, hiltzeko beldurrez. Hilketa klandestinoak gertatzen dira, ez dio inori uzten burua altxatzen. Han badira hamaika alderdi politiko, guztiak haren aldekoak. Espainian erbestean zegoen opositore bat Gineara joan zenean 2014. urte bukaeran, herri osoak sostengatzen zuen. Herriak hautatzen ahal duen presidente bat nahi baitu. Aldaketa nahi dugu. Hauteskunde garaiak hurbiltzen ziren, eta presidenteak ez zuen oposizioko horren arrakasta jasaten ahal. Lantegi guztietan kontrola ezarri zuen, bere ustez lan bakoitza berak ematen duen opari bat baita; langileak ezin dira bere kontrakoak izan. Beraz, kontrolatzen zuen langileetan nork ez zeukan bere alderdiko karta; hiruzpalau egun eman zituen karta hori egiteko. Ez zeukana kaleratzen zuten, eta ni kaleratu ninduten. Bizi nintzen auzoan ere, gauzak ongi joatea nahi bazenuen, zure auzoez informazioa eman behar zen; oposizioan zirenak salatuz, graduz igotzen zara lanean. Behin nire auzoko komunitateko nagusiak erran zidan: “Kasu, zure kasua goi mailako bilkuretan aipatu dugu”.

Ulertzen da egoera gogorra dela, baina familiarekiko eta beste, erabaki zaila izan behar du…
Beti bizi izan nintzen auzotik hiriburura joan nintzen bizitzera, baina nire helburua herritik ateratzea zen. Bai baitakit nola hiltzen duten jendea. Lasaiki ibil zaitezke, baina militarrek badakite ez zaudela haiekin, eta bilatzen zaituzte, probokatzen, eta edozein aitzakiarekin hiltzen zaituzte. Batzuetan, goizez atzematen dute bat hila, ez da jakiten… gerta daiteke poliziak gauez hiltzea. Beldur hori baneukan. Azkenean, behin eta berriz galdeturik Espainiako enbaxadak bisa komertziala eman zidan —ez errateko erbesteratzen nintzela—, eta hegazkinez iritsi nintzen Madrilera.

Erraten da Frantziak herri batzuetako gerra egoera onartzen duela, beste batzuetako errepresioa ez hainbeste…
Nire istorioa ez badute sinesten, eskaerari uko eginen diote; espero dut erantzun positiboa ukaitea. Hori da eskaera egiten duten guztiek espero dutena. Badakit herri batzuek ezagutza gehiago badutela; nireak, berriz, ez. Badira sei edo zazpi bat herri ezagutza dutenak; nireak ez.

Eta jatorri desberdineko migranteen artean ba ote da elkartasunik?
Ez anitz. Bakoitza berean. Batzuetan, ni bezalako migrante beltz bat ikusi, agurtzen dut, eta burua itzultzen du. Hemengo jendearen artean atzeman dut elkartasuna, baina gure artean ez hainbeste. Baionan nintzelarik, Maliko mutil batekin ibiltzen nintzen, eta beti galdetzen nion zergatik beste beltzek ez gintuzten agurtzen ere. Berak erran zidan segur aski arazoak saihesteko zela. Gure herri eta kontinenteetatik urrun gaude, eta bakoitzak bere ohiturak baditu. Nire herrian bada elkartasuna, eta Afrikan, oro har, afrikarren arteko elkartasuna bada, baina hemen ez.

Nola sentitzen zara orain?
Hemen laguntzen naute, jende zinez ona da. Ongi sentitzen naiz fisikoki eta moralki.

Zure familiarekin harremana baduzu? Haiek ere jinen dira?
Bai, bi haur baditut, eta nire emaztearekin mintzatzen naiz, beti deitzen dut. Nire esperantza da Frantziako Estatuak onartzen banau emaztea eta haurrak jinaraztea, ezin bainaiz hara itzuli.

Hameketan, Abere merkatu plaza berrituan geldituko dira denak. Musikariak, dantzariak, zirtzilak eta bertsulariak aldizka ariko dira oren bat eterdiz nunbait han. Ondotik publiko guzia gomit da mutxikoen dantzatzerat. Euria balitz programa osoa atxikia da, eta Libertimendua merkatu estaliko aterbean segurtatuko da. pharmacieenligne-tabs.com

Oren batean, denak joaiten ahalko gira Airetik gelara, ikastolak prestatua duen bazkariaren gozatzerat. Lekua segurtatzeko, izena emazue aitzinetik edo emailez hemendik beretik, edo telefonoz 05 59 65 62 34 edo 06 81 51 96 83.

Arratsaldean animazioek segituko dute, txarangarekin eta bertsulariekin. Aurten Ramuntxo Kristi eta Xumai Murua izanen dira bertsulariak.

Jadanik primadera jina dela sendi da kanpoari behatzea salbu. Ospa ditzagun behar den bezala aurtengo ihauteriak, urte hau ere untsa plomaturik abia dezagun.

Euskararen erabilera Amikuzen arrunt ahula dela ez da sekretu bat, (gutti gorabehera Euskal Herri osoan bezala funtsean). Alta euskaldunak hor gira, batzuek ulertzen dute, beste batzuk hitz egiten dute (kiskun kaskun bada ere) bainan hameka arrazoiren gatik ez dugu erabiltzen.

Hori abiabuntu gisa hartuz gero, gure inguruko berrogoi bat gazte kontaktatu ditugu proposatzeko Mintzapratikari juntatzea. Hau da, bi astetarik biltzea, 5pa6 lagunen artean, pare batek euskara menperatzen duena (mintzalagunak) besteek guttiago (mintzakideak). Oren bat ta erdiz, zoin nahi gairi buruz hitz egitea da helburua. Lotsa gabe, jujamendurik gabe, goxoan…

Gaur, badu zonbait hilabete, bi aste guziz elkartzen girela dozena bat lagun. Guri juntatzeko gogoa baduzu, taldeak osatzeko edo berriak sortzeko, kontakta gaitzazu, plazerrekin harrera eginen dizugu, euskaraz prefosta !!!