Euskara hutsezko konferentziak, 26. aldiz antolatuak dira Donapaleun, ZABALIK elkartearen eskutik. Hitzaldiak ostegun arratsez iragaiten dira, Donapaleuko Bideak gunean, 8ak30 etan hasi eta bixkotxatto batekin baso bat edanez bukatzen.

Hona aurtengo egitaraua, kasualitatez, otsailetik martxora luzatzen dena eta lau konferentziaren partez bost proposatzen dituena aurten ;o)*

Otsailaren 9a : Praktika eraldatzaileak gure lurraldean : zer eta nolaz ?

Txomin Poveda, Soziologian doktorea, Iratzar fundazioko langilea, bagira prozesuaren koordinatzailea

Lurraldeen behar sozialei erantzuteko, praktika militante klasikoak erabili ordez, herritar geroz eta gehiagok alternatibak eraikitzearen bidea hautatzen du. Ipar Euskal Herriak, praktika eraldatzaile horren dinamismoan berezitzen da. Hainbat eta hainbat sektoretan tresna herrikoiak eraiki dira herri aldarrikapenei aterabideak sortzeko: tokiko ekonomian, monetan, euskaran, irakaskuntzan, laborantza herrikoian, energian, kulturan, hedabide parte hartzaileetan, etab.

UPPAn aurkeztutako soziologia doktoregotza bati esker, Ipar Euskal Herriko alternatiben eramaileak galdezketatu ditu Txomin Poveda-k. Hitzaldi hortan, Ipar Euskal Herriko alternatiben ibilbide historikoa oroitaraziko da baita esplikatuko zergaitik eta zein logikarekin lurralde huntan hainbeste emazte eta gizon eraldaketa manera hortan inplikatzen diren.

Otsailaren 16a : Murgiltzetik plazara: haur eta gazteak euskaratik euskarara
Xan Aire (1984, Urepele), euskara teknikaria da, 14 urtez Seaskan arizana; gaur egun, Plazara izeneko kooperatiba sortzen ari da, hizkuntza jendarteratzeko xede duena, komunikazioa, aholkularitza, formakuntza eta elkarrekintzatik.

Lorea Etxeberria eta Antton Seychal KEA elkartekoak ere hor izanen ditugu abiatu berri duten esperientziaz hitz egiteko.

Haur eta gazteek euskaraz beren baitarik, eta beren artean egitea: euskalgintzan ametsa da eta praktikoki aski problematikoa dena! Nahi genuke egin dezaten, badakigu helduok ere badugula zer egin, baina autoko gakoak falta, abiatzeko. Alta, 2012an, aspaldi du beraz, Uztaritzeko ikastolak bere jostalekuetan haurrak euskaraz tira-ahala arraraztea kausitu zuen.

Adibide horri lotu eta konparaketa zenbait eginez, ikastoletako jostalekuetan euskaraz gehiago egiteko gakoak atera ditu Xan Airek, artikulu batean sartu, eta Txillardegi-Hausnartu soziolinguistika saria eskuratu: esperientzia horren berri kontatuko digu Otsail Ostegunetan, denbora berean argitzen duela murgiltze eredua nola ulertzen dugun.
Eta bai, zer da murgiltze eredua ? Klaseak nagusiki euskaraz eramatea dea bakarrik? Euskaltzaindiko gogoeta gune batek ere galdera nagusietan du hori memento honetan, aisialdi eta kultur eskaintza euskaraz bultzatu beharrarekin batera.

Preseski, Amikuzen aisialdi zentro euskalduna zabaltzeko bezperan, Ortzaizeko KEA (Kirola Euskara Ahoan) elkartekideek ere beren lehen urratsen berri emanen digute, azpimarratuz ikastolaz gain, plazetan ere bazka behar dutela gure haur eta gazteek, euskaraz lora daitezen! Horgo burrasoak ohartu ziren beren haurrak etxen eta eskolan euskaraz arizanik, proposatzen zitzaien kiroletan ez zutela halakorik aurkitzen. Hizkuntzaren helburuaz bestalde, beste bi txertatu dituzte : neska-mutikoak elgarrekin aritzea, eta lehia baino kooperazioa eta plazerra landuko zuten jarduerak bultzatzea. Antolatzaileen esperantxa da, haur horiek gauza berriak elgarrekin euskaraz bizi izanik, euskarazko harremana bizitzako beste eremuetara hedatzen ahalko dutela. Eta nolaz ez, haurretarik aitametara ere kutsatzea errexago lortuko dutela…

Otsailaren 23a : Kalapitatik jazarpenera : taldean bizitzeak eragiten dituen dinamikak

Elorri Garat, haur eta helduen psikologoa Zuraiden

 Taldea, osatzen dituen kideen gehiketa sinplea baino gehiago da.

Taldeak elkartasuna, sustengua eta babesa eskaintzen ditu.

Bakarrik beteko ez genituen helburuetara iristeko ahala ematen du.

Baina taldean bizitzea ez da sortzetikako dohain bat, ikasten da, eta ikasprozezu horretan taldearen itxura ezkorragoak bizitzen dira.

Haurraren garapen sozialean ikastola edo eskola eremu garrantzitsuenetarik bat da. Ama eskolatik aintzina haurrak talde desberdinetan, toki desberdinak ezagutuko ditu: gela, neska mutiko, haundi ttipi, jolas kide, adiskide… eta talde desberdin horietan gatazka desberdinak esperimentatuko ditu kalapitatik jazarpenera.

Haunditze bide horretan inguruan dituen helduek haurra sustengatuko dute, haurrak bizitzen dituen emozioak kondutan hartuz eta nola ez beraienak ere. Haurrak lagunduz bezala, helduok ere taldean bizitzen ikasiko baitugu.

Martxoaren 2a : ALDA mugimenduaren esperientzia : nondik eta nora…

Xebax Kristi koordinatzaile eta ekintzailea

Alda mugimendua 2020eko urrian sortu zen, Ipar Euskal Herriko langile auzoaldeetako eta langile jendarteko biztanleen defendatzeko eta haien bozen entzunarazteko, antolaketa kolektiboaren bidez, Estatu Batuetan garatu den « community organizing » metodoa eredutzat hartuz. Baionako auzoetan hasi zen lanean lehen hilabeteetan eta ondotik bere aktibitatea Baionatik kanpo zabaldu zen. 2021eko ekainan, etxebizitzari buruzko kanpaina bat abiatu zuen, etxebizitza turistikoen garapenaren kontra borrokatuz; konpentsazio araudiaren bozkatzea lortu zuen, 2023ko martxoaren 1ean aplikatuko dena. Bestalde, 2022an auzoetako lehen bi kolektiboak sortu zituen Baionan eta HLMetako hauteskundeetan aurkeztu zen, gehiengoa lortuz HSA eta Office 64 egituretan.

Hitzaldi huntan, Aldaren ibilbidea kontatuko du Xebax Christyk, aurtengo lan ardatzak zoin diren, bai eta Aldaren sortzera eraman zuen gogoeta zoin izan zen eta mugimenduaren antolaketa eta lan moldeak zoin diren.

Martxoaren 9a : IRULEGIko zorion eskua

Mattin Aiestaran eta Juantxo Agirre Mauleon, ARANZADI zientzia elkarteko arkeologoak

Altzurukun egin aurkezpenaren ondotik, hau izanen da iparraldean eginen den bigarren eta azken emanaldia. Pentsatzekoa da gaualdiak usaiaz kanpoko arrakasta izanen duela, eta horregatik antolatzaileek behar dena eginen dute jende guzia ohatzeko, Bideak guneko auditoriumean kokatuz oraingoan.

Irulegiko Eskuaren aurkitzeak euskararen jatorriari argia eman dio. Euskaldunak zorioneko egin gaitu eta berrikuntza garantzitsuak dakartza arkeologia eta hizkuntza munduan. Baina galdera berri aunitz ere ireki ditu.

Guzti honetaz hitz egiteko, Mattin Aiestaran Irulegiko indusketaren arkeologo zuzendariak hitzaldi berezia eskainiko du Donapaleun. Bertan, ikerketa arkeologikoaren nondik norakoak azaldu eta Eskuaren garrantziaz mintzatuko da.

Aurkezpen hortan Aranzadik publikatu duen lan monografikoa eskuratzen ahalko da. Aranguren Ibarreko Irulegi mendian egiten ari diren ikerketa arkeologikoetan berreskuratu lekukotasun hori duela bi mila urtetik gorako testuinguru kronologiko eta linguistikoan kokatu nahi da argitalpen honen bidez.

Parada baliatuko dugu ere Aranzadi zientzia elkartearen ezagutza egiteko, bere lan eremua izigarri zabala baita. Juantxo Agirre Mauleon zuzendariak xehetasun guziak ekarriko dauzkigu.

]]> https://zabalik-amikuze.eus/2023-otsail-ostegunak-otsailaren-9tik-martxoaren-9ra-5-konferentzia-aurten/feed/ 0 https://zabalik-amikuze.eus/otsail-ostegunak-2022an-eginen-dira/ https://zabalik-amikuze.eus/otsail-ostegunak-2022an-eginen-dira/#comments Fri, 04 Feb 2022 20:42:05 +0000 http://zabalik-amikuze.eus/?p=3295 Segi irakurtzen →]]>

2022ko OTSAIL OSTEGUNAK

Pandemiak azkar bete digu egunerokoa orain arte. Euskal ekosistemak ez du xantzarik. Bere bizitza jende harremanek, auzolanak eta kurutzaketek segurtatzen diote, eta justu hori guzia zaigu azkar trabatua izan azken bi urteetan jada.

Zerk bermatuko digu iraupena ? Egunerokoak bermatzen duen frantsesezko tsunamiari nola ihardokiko dugu ez baditugu sortzen ahal gune batzu gurea bizitzeko bete-betean ?

Jazko eta aurtengo Otsail ostegunak eginen ditugu beraz. Otsailean… eta martxoan !

Huna egitaraua. Hitzaldi guziak ostegun arratsetako 8ak30etan abiatzen dira, BIDEAK Donapaleuko gunean.

Ondotik, trago eta bixkotx !

Otsailaren 17a

Gudarien duintasunaz

Emilio Lopez Adan ‘BELTZA’

Emilio Lopez Adan mediku, euskal idazle eta pentsalari garrantzitsua dugu. “Beltza” izengoitiz ezaguna da. Bere lan gehienak euskal nazionalismoari eta askapen mugimendueri buruzkoak dira. Azkenik 3 liburu loditan euskal gatazkari lotu ekintza armatuen datuak eta analisi xehea argitaratu ditu Maiatz argitaletxearekin. Gaualdi honetan bere pentsamenduaren alderdi zenbait aurkeztuko dizkigu. Hona zer dion berak :

“Orain borroka armatua bukatu da, eta gehien entzuten den mezua gibeleko bortarik gabekoa da: ‘sistema politikoa aldatzeko bortizkeria txarra da, alferra, eta nehor ez da horren erabiltzeko haizu’. Mezua indarrez errepikatzen da, eta badirudi morala, etika, estrategia eta zentzutasuna elkarrekin dabiltzala, denak zentzu berean.

Alta, inguruneari begiratuz aise ikusten da historian eta munduan gaindi askatasunaren alde altxatu direnak ohoratuak direla. Parisen, duela gutxi, Errepublikaren ekitaldi ezin ofizialago batean kantatu dute ‘lagunak, selaurutik atera fusilak, metrailetak, granadak, armak eta labanak, kasu dinamitari!’. Zergatik Frantziakoak heroiak dira eta gureak, denak terrorista?”

Beltzaren ustez, askatasunaren alde altxatu ziren denak ; gero, errealitatearen gordinak eta halabeharrak arazo anitz sortu zizkieten, egin diren guziak ez dira egokiak izan eta batzuetan ezin zuritukoak. Ekintzen autokritika beharrezkoa da borrokaren zuzena argitzeko.

Dena den, deusek ez du zuritzen oraingo errepresioa, eta mezu “demokratikoak” ezkutatzen duen mendeku eta zapalkuntzaren errealitateari aitzi egin behar zaio. Hori izanen da Donapaleura ekarri nahi duen mezua.

Otsailaren 24a

Ezinezko egunsentia…

Mixel Oronos apezarekin.

Ezinezko egunsentia… Hona Mixel Oronos-en azken liburuaren titulua, eta azpitulu hau gehitzen dio : izurri beltzetik urrezko gangrenara.

Bi amikuztar gazteen ibilbideak baliatzen ditu hemengo elizaren ingurumarian Baionako apezpikuaren benedizioarekin eskuin muturra gero gehiago sartzen ari dela erakusteko.

Gazte horietarik bat, René Ollier Domintxindarra da, deportazioan hil dena 1944an, 20 urterekin. Bigarren gerla mundiala zen eta alemanen aztaparretarik eskapatzeko, iheslariak Atarratzeraino laguntzen zituen, gero handik muga pasa zezaten. Gutun batean bere izena agerturik, alemanek altxatu zuten eta Buchenwaldera eraman. Bere gorputza ez da sorterrira itzuli.

Bera baino urte bat lehenago, auzo herrian sortzen da Ithorrrotzeko jauregiko Bertrand d’Abbadie. Honek 20 urtetan, beste hautu batzu eginen ditu : miliziano sartzen da lehenik eta ondotik Waffen SS-etan aitzindari izanen da. Gerla bururatzean Argentinara eskapatzera heltzen da, ainitz nazien gisara. Familia handi bat haziko du 10 haurrekin, eta hiltzen denean 91 urtetan, bere gorputza bere sorterrira ekarria izan da.

René Ollier bezala engaiatu direnak baziren orduan, eta badira oraino ere. Bertrand d’Abbadieren ideien bidetik aldiz, Amikuze aldean gero gehiago agertzen dira, izan Domintxinen edo Etxarrin, Arüen edo Altzumartan. Sotana beltz horiek eskuin muturreko eliza bat eraikitzen ari dute, lehengoaren bidetik, eta hortarako bidelagun leiala dute Baionako apezpikua.

Gaia minbera da, eta bi gazte horien biziak paraleloan ezartzeak erakusten dauku gordinki atzo bezala, gaur ere, erne egotearen beharra.

Mixel Oronos apeza, erakasle izana da erretreta arte. Aspaldi du ez duela loturarik elizako hierarkiarekin eta bere urratsen libertate osoa duela. Bestalde, Euskal Konfederazioko lehendakari izana da elkartearen hastapenetarik. Bere idatzi gehienak frantsesez publikatuak ditu, aipatzen dugun liburu hau barne.

Martxoaren 3a

Batuz aldatu : hemengo euskalgintzak konkretuki nun ditu lehentasunak ?

KONTSEILUA erakundeko Haizpea Abrisketa eta Paul Bilbaok animaturik

Haizpea Abrisketa

Euskalgintzaren Kontseiluak, Batuz Aldatu manifestua atera zuen jaz. Besteak beste Zabalik elkarteak ere sinatu zuen Euskal herri osoko ehun eragileen artean. Zer da bere gaia ? Azken urteetan, izan Korrikaren inguruan ala Euskaraldia bezalako ekimenetan ikusi da euskalgintzaren ondoan instituzioak ere agertzen direla. Maleruski, aplikatzen diren hizkuntz politikak ez dira euskararen erabilera normalaren segurtatzeko gai. Ironikoki, erran daiteke hizkuntz politikek, beti frantsesa edo espainolaren hegemonia dutela oinarri. Batuz Aldatu ekimenaren helburua da beraz beharrezkoa dugun jauzi kualitatiboa egiteko indarren eta asmoen uztartzea, baina normalizazioaren bidean.

Gaualdi honetan, manifestua aurkezteaz bestalde, gogoetatuko dugu zein litezken epe laburrean obratu behar litezken lehentasunezko ekintzak. Eskualdez-eskualde Kontseiluak honelako bilkurak bultzatzen ditu, eta Donapaleukoa iparralde barnekaldeari doakiona izanen da.

Proposamen interesentea izaten ahal da, behingoz, bakotxa bere elkarte edo erakundetik lanean ari girelarik, elgar atzemaitea eta burua urrunago so egiteko altxaturik, ikus dezagun ze asmo ausart bultza ginezaken.

Bada garaia hizkuntza politikak euskararen garapenaren mesedetan ari daitezen, herritarren zerbitzuko egiazko politika publiko gisa gara daitezen, hezkuntzan, lan eremuan, administrazioan, kultura arloan, hedabideen arloan, alor numerikoan, aisialdian.

Martxoaren 10a

Euskalgintza eta feminismoa : elkartruke baten proposamena

Lorea Agirre Dorronsoro eta Idurre Eskisabel Larrañaga

Hizkuntza eta generoa gurutzatzen direla badakigu. Badakigu ze eragin duten emazte edo gizon izendatu izatearen baldintzapen sozial eta kulturalek hizkuntzen hautuan, hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan.

Ber gisan, hizkuntza gutxitua eta hizkuntza hegemonikoa ere botere harremanek lotzen dituztela badakigu. Badakigu euskaraz edo erdaraz aritzeak hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan eragina duela.

Euskararen normalizazioa eta genero (des)berdintasuna dira jokoan prestigioaren, pribilegioen eta eskubideen banaketak osatzen duen jendarteko botere sarean. Euskara eta emaztea, biak dira menderakuntzaren alaba, eta, horregatik, biak dira ahalduntzeko eta boteretzeko lekua.

Lorea Agirre kazetaria, ikerlaria eta Jakin aldizkariko zuzendaria da. Idurre Eskisabel EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean irakasle da. Beren ikuspegiak « Trikua esnatu da » (Lisipe saila) liburuan agertu berri dituzte. Beren ahotik deskubrituko dugu euskarak eta feminismoak batak bestetik zer ikusia eta zer ikasia dutela.

Pandemiaren ondorioz diren arau sanitarioek egunerokoa betetzen digute. Euskal ekosistemak ez du xantzarik. Bere bizitza jende harremanak, auzolanak eta kurutzaketak segurtatu du orain arte, eta justu hori guzia zaigu ezinezkoa urte bat honetan jada.

Zerk bermatuko digu iraupena ? Egunerokoak bermatzen duen frantsesezko tsunamiari nola ihardokiko dugu ez baditugu sortzen ahal gune batzu gurea bizitzeko bete-betean, konplexarik gabe ?

Hortakotz, usatuko Otsail ostegunen programa prestatu dugu aurten ere. Hizlariak hitzartuak dira, nola eginen dugun badakigu : maskekin eta metro pare bat jendeen artean, eta bukaerako tragorik gabe. Falta zaigun bakarra, jakitea noiz posible izanen den. Jakinean atxikiko zaituztegu…

Hitzartuak ditugun hitzaldiak

Euskarazko gazte identitate bat nola egin, euskaldun zahar eta berrien munduan ?

Miren Artetxe Sarasola, bere tesiaren aurkezten.

« Ipar Euskal Herriko bertso-eskoletako hainbat gazteren hizkuntza eta bertso-ibilbideak aztertu ditut hainbat urtez, behaketa eta elkarrizketa bidez.

Atera dudan ondorioetako bat da bertso-eskolak, bertso-munduko harremanek, eta bertsoaren inguruko bizipenek haien gazte identitatea garatzeko parada eman dietela parte-hartzaileei. Elgarrekin pentsatzeko, irri egiteko eta ekintzaile izateko parada. Gazteen artean gazte izatekoa, euskaraz. Eskolaz eta familiaz kanpo. Eta, paradoxikoki, eskola eta familiarekiko haustura hori bera dela gakoa, gazteek hizkuntza erabil dezaten, eta, beraz, transmisioaren katea ez dadin hautsi.

Bigarren ondorio bat hiztun berriei buruzkoa da. Euskara etxean ikasi dutenek, hiztun zaharraren legitimotasuna dute. Egiazko euskaldunak dira. Baina, euskara etxean ikasi ez dutenei, legitimitatea ez zaie baitezpada emana. Zenbait leku edo eremutan, irabazi behar duten zerbait da. Bertsolaritzak, zentzu horretan, legitimitatea ematen die bertsolari gazte hiztun berriei: bertsolari baldin badira, hiztun onak dira! Alta, bertso-munduan bizi dute lehen aldiz deserosotasunez hiztun berri izatea: “zure burasoek ez dakite euskaraz eta bertsutan ari zira? Biba zu!”. Nolaz zaigu harrigarri? Tentsio horiek agerian uzten dute hiztun berriekiko dugun ideologia orokor jakin bat, ez dena baitezpada estrategikoa euskararen (eta bertsolaritzaren) biziraupenerako. »

Miren Artetxe Sarasola Hendaiarra bertsolari bezala ezagutua da. Bere doktorego tesia aurkezten digu hemen.

Ezinezko egunsentia…

Mixel Oronos apezarekin.

Ezinezko egunsentia… Hona Mixel Oronos-en azken liburuaren titulua, eta azpitulu hau gehitzen dio : izurri beltzetik urrezko gangrenara.

Bi amikuztar gazteen ibilbideak baliatzen ditu hemengo elizaren ingurumarian eskuin muturra Baionako apezpikuaren benedizioarekin gero gehiago sartzen ari dela erakusteko.

Gazte horietarik bat, René Ollier Domintxindarra da, deportazioan hil dena 1944an, 20 urterekin. Bigarren gerla mundiala zen eta alemanen aztaparretarik eskapatzeko, iheslariak Atarratzeraino laguntzen zituen, gero handik muga pasa zezaten. Gutun batean bere izena agerturik, alemanek altxatu zuten eta Buchenwaldera eraman. Bere gorputza ez da sorterrira itzuli.

Bera baino urte bat lehenago, auzo herrian sortzen da Ithorrrotzeko jauregiko Bertrand d’Abbadie. Honek 20 urtetan, beste hautu batzu eginen ditu : miliziano sartzen da lehenik eta ondotik Waffen SS-etan aitzindari izanen da. Gerla bururatzean Argentinara eskapatzera heltzen da, ainitz nazien gisara. Familia handi bat haziko du 10 haurrekin, eta hiltzen denean 91 urtetan, bere gorputza bere sorterria ekarria izan da.

René Ollier bezala engaiatu direnak baziren orduan, eta badira oraino ere. Bertrand d’Abbadieren ideien bidetik aldiz, Amikuze aldean gero gehiago agertzen dira, izan Domintxinen edo Etxarrin, Arüen edo Altzumartan. Sotana beltz horiek eskuin muturreko eliza bat eraikitzen ari dute, lehengoaren bidetik, eta hortarako bidelagun leiala dute Baionako apezpikua.

Gaia minbera da, eta bi gazte horien biziak paraleloan ezartzeak erakusten dauku gordinki atzo bezala, gaur ere, erne egotearen beharra.

Mixel Oronos apeza, erakasle izana da erretreta arte. Aspaldi du ez duela loturarik elizako hierarkiarekin eta bere urratsen libertate osoa badu. Bestalde, Euskal Konfederazioko lehendakari izana da elkartearen hastapenetarik. Bere idatzi gehienak frantsesez publikatuak ditu, aipatzen dugun liburu hau barne.

Euskalgintza eta feminismoa bidaikide ?

Lorea Agirre Dorronsoro eta Idurre Eskisabel Larrañaga.

Hizkuntza eta generoa gurutzatzen direla badakigu. Badakigu emazte edo gizon izendatu izatearen baldintzapen sozial eta kulturalek hizkuntzen hautuan, hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan eragina dutela. Hizkuntza gutxitua eta hizkuntza hegemonikoa ere botere harremanek lotzen dituztela badakigu. Badakigu euskaraz edo erdaraz aritzeak hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan eragina duela.

Prestigioaren, pribilegioen eta eskubideen banaketak osatzen duen jendarteko botere sarean jokoan daude euskararen normalizazioa eta genero berdintasuna. Euskara eta emaztea, biak dira menderakuntzaren alaba, eta, horregatik, biak dira ahalduntzeko eta boteretzeko lekua.

Lorea Agirre kazetaria, ikerlaria eta Jakin aldizkariko zuzendaria da. Idurre Eskisabel EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean irakasle da. Beren ikuspegiak « Trikua esnatu da » (Lisipe saila) liburuan agertu berri dituzte. Beren ahotik deskubrituko dugu euskarak eta feminismoak batak bestetik zer ikusia eta zer ikasia dutela.

Harri arraiatu baten aitzinean

Bernardo Atxaga idazlea.

Ez da gehiago aurkeztu beharrik euskal literaturako idazle ezagunenetarik dena, dela Euskal Herrian ala munduan barna. Gure artera etorriko da bere bizitzako ardatza izan den langintzaren muinaren aurkeztera. Liburuen bidez bere hitzaren erabiltzeko duen talenduaz gozatua dugu orain arte. Hitzaldi honen bidez ahozko kondalariaren ezagutza eginen dugu.

Hemen dituzue, hitzaldi bukaeran, Ainhoarekin kurutzatu bi ele.

‘Etxera bidean’ bere azken liburuan, XAMARrek, Garralda bere sorterriko egoera kondatzen du. Bere belaunaldiak, adolezentzian deskubritu zuen euskara eta euskal kultura bazirela. Migrante ume edo hiri handiko bizitzaleen ganik normalago iduriko zitzaigun egoera hau, baina 70 hamarkadako Aezkoan hola gertatu zen. Berreskurapen bidai hau dauku esku artean ematen, fineziaz beterik den testu landu batean.

1997an abiatu ginuen abentura, eta aurten ere bere alea utziko dauku. Lau ostegun, lau hitzaldi, arratseko 8ak30etarik 11ak arte, tragoa eta bere bixkotxa barne. Formula ezagutzen duzue engoitik, euskaratik eta euskaraz bizitzeko nahikariak bultzaturik antolatzen dugun hitzordua…

Irri ixtorioak : gure ahozko literaturatik

Otsailaren 07an, Maialen Moreno Zubeldiaren eskutik

Maialen Moreno Zubeldia

Maialen Moreno Zubeldia itzultzailea da gaur lanbidez ; bere filologo doktore tesia irri ixtorioen gai huntaz egina du.

Etxera bidean

Otsailaren 14an, XAMARren bidaia adolezentziatik haste, edo aetz gazte belaunaldi baten berreuskalduntzeaz bi solas eta lau ele

XAMAR

XAMAR (alias Juan Karlos Etxegoien) ezagutzen dugu euskarazko dibulgazio liburuen bidez :« Orhipean » eder hura, « Orekan » hizkuntzen ekologiaz ari zena, « Euskara jendea » liburu eta dokumentaletan dena, eta « Etxea » argazki ederrez hornitua. Baina ezagutzen dugun Xamar euskaldun honek, beste bizi bat izana du lehenago. Frankismo beltzean sortua, Aezkoa hotzeko Garralda herrian, gaztean ez zekien euskara bazenik ere. Guk ere  badakigu hortaz zerbait : ia bi belaunalditan hizkuntza desagertu da bizitza sozialetik. Jakobinoen pean, maltzurkiago agian, baina frankismo pean egunetik gauera, debeku latzaren pean.

Adolezentzia, mundura irekitzeko aroa da, eta 70 -80 urteetan piztu zen giroak lagundurik, Garralda herriko gazteak ohartzen dira beren zaharrek, galdutzat utzirik ere, euskara jakitun zirela. Ohartzen dira toponimiak zerbait diola beren izaiteaz. Eta bakotxak bere moldean, euskal nortasunerateko bidaia abiatzen du. Kulturaz eta bere ezaugarriez jabetuz, euskara ikasiz, mintzatzen hasiz, harreman sare berriak lotuz, … etxerako bidea eginez !

Bidaia hori dauku kondatuko XAMARrek, eta bidaia bali, akulturaziotik jali den belaunaldi osoaren harat-hunata kundatzeaz bestalde, gure hizkuntzaren berreskuratzeko beharrezko ditugun energia eta baliabideetaz ariko zauku, ahal den bezainbat tranpa eta ilusiozko bideak agerian emanez. Hori guzia solas librean, hurbilduko direnek, berak bezainbat dakitelako gai huntan. Bederen, berak hala dio !

Angula ustelak

Otsailaren 21ean, Ainhoa Intxaurrandietaren esperientzia edo nolako ustelkeria den politikan, gure etxetik hurbil

Ainhoa Intxaurrandieta

 Zineman dira ikusten gisa hortako ixtorioak : intriga eta azpijokoak, jukutria ilunenen gordetzeko ordinagailuak ixilka hustea, gaiak epaitegira desbideratzea politiko debate sanoaren itxurak eginez, … Ainhoa Intxaurrandietak eta Iñaki Errazkinek beren larruan bizi dute gisa hortako serie txarreko gertakarien arrosarioa.

2013an, Bilduk Gipuzkoako Diputazioko eta herriko etxe gehienen giderrak eskuratzen ditu. Aitzineko legegintzaldian EAJk erraustegi proiektu bat bultzatu zuen, gosta ahala gosta. Zeinu guziek erakusten zuten gain-dimentsionatua zela, eta nolazbait abiatua zen birziklatze mugimendu azkarraren kontrako norabidean zoala, urte luzeetako zorpetzeak bestelako alternatibak behargabetu lezazkeelarik gainera. Tema gaiztoaren gordetzera ere ez dira entseatzen, ezen botere aldaketaren bezperan, baldintza ezin sinetsietan izenpetzen baitituzte delako erraustegiaren obratzeko kontratu guziak. Bilduk engaiamendu horiek asumitu behar ditu lehen egunetik, eta halere, heltzen da negoziatzera proiektuaren gelditzea. Lau urte berantago, EAJk eta PSEk boterea berreskuratzen dute. Bigarren erraustegi xede bat bultzatzen dute, baina ez zaie aski, Bildukoeri pagarazi nahi diete afruntua, eta kario. Auzitegira deitzen dituzte Ainhoa Intxaurrandieta, GHK, Gipuzkoako Hondakinen Kontsorzioko buru ohia (iparraldeko Bil ta Garbiren pareko herriarteko sindikatua), eta Iñaki Errazkin Diputazioko Inguramen Diputatu ohia. 100 miliun! Bizi batean ordain ez daiteken dirutza eskatzen diete, lehen erraustegi proiektua geldiaraztearen kalte-ordain gisa.

Azpi-jokoen dantza horren aurkeztera jinen zauku Ainhoa Intxaurrandieta, nola pasatu den eta zertan den gaur. Baina galdezkatzen du ere, nola bozken bidez boterea legitimoki lortu izana gatik, indar ekonomiko batzuk sekulako boterea dutela, eta ez zaiela axola ez interes publikoa, ez bestela pentsatzen duten jendeen errespetua, edozein metodo baliatuz beren abantailerako. Demokrazia hitza ahobeteka erabiliz bistan dena.

ZAD-a bizi dutenen ahotik

Otsailaren 28an, Iñaki Etxeleku, Notre Dame des Landes-tik, okupazio esperimentazioaren lekukotza ekartzen

Iñaki Etxeleku

Iñaki Etxeleku, Berria egunkariko kazetaria da, Ipar Euskal Herriko Hitza astekarian, bereziki. Denbora eman du zad-en bizitzen, hango protagonistekin harremanak sortzen. Liburu batekin itzuli da, hango kideen lekukotasun zintzoa ekarri nahian. Notre-Dame-des-Landes, borroka leku eta esperantza sortzaile da. Aireportu proiektuaren kontrakoa izaitea baino aise zabalago doana. Hango okupatzaileek, jendartean bizitzeko beste molde batzu pentsatu, obratu eta bizitzen ari dira. Eta galdera potenteak jiten zaizkigu segidan parera. Hona liburuaren kontrazalean, Beltza adiskideak nola aurkezten dauzkigun :

« Nola bizi, ekoiztu eta trukatu kapitalismoaren kontsumo eta alienazio legeetarik bereiz? Nola kudeatu egunerokotasuna eta gatazkak, larderiarik gabe, delegazio alderdikoietarik aparte, demokrazia zuzenean eta berdintasunean? Eta, beste mundu posible baten promesa dakarren esperientzia hori haustera etorriko den estatuaren indarrari aurre egiteko, nola antolatu erantzun azkar eta eginkorrak? Iñaki Etxeleku ZADen egon da, eta han direnei galdetu die. Jendeak lañoki erantzuten du, argitasun harrigarriaz. Sentitzen dutenaren gibelean sumatzen dira hausnarketa asko eta sakonak, eta laguntza handikoak dirateke ezker iraultzailearen etorkizunaz grinatzen direnentzat. Bai eta ZADeko bizipen kolektibo eta militante horiek hurbilagotik ezagutuz, autonomiaren eta autogestioaren nondik norakoak hobeki ulertu nahi dituenarentzat ere.»

Hitzorduak finkatuak dira beraz, eta otsaileko ostegun arratsez hurbiltzen ahal zira Donapaleuko Auzitegi karrikan den herri elkargoko gelara. Ikus arte !

Berriz hor gira lau ostegunekin otsail huntan. Huna moldatu dugun egitaraua : 02/01an, hizkuntz eskubideen araberako hizkuntza politika batetaz Haitzpea Abrisketa eta Argitxu Etxandirekin ; 02/08an, etxekoen janaria etxekoz-etxeko egiteaz, Gorka Torrerekin ; 02/15an Amikuzeren bilakaeraz Jean Errecart-en aroan, Auxtin Errotabehere, Jean Claude Mailharin eta Batita Bolokirekin ; 02/22an Asisko Urmenetarekin « Eusklabo alaiak » bere azken komikiaren inguruan solasean. Gaualdia guziak arratseko 8ak30etan hasten dira, eta Donapaleuko auzitegi ohian den herri elkargoko bilkura gelan izaiten dira.

Otsailaren 1a

Gure hizkuntz eskubideek ze hizkuntz politika suposatzen dute ?

Hizlaria : Haizpea Abrisketa, Kontseiluan Hizkuntz eskubideen protokoloaren arduraduna eta Argitxu Etxandi, zuzenbide ikerlea.

Orohar gure hizkuntza ez da desagertzeko lanjerretik salbu. Egin, egiten dira gauzak, baina medikuak eritasunari dohakion erremedioa hautatzen duenean bezala, zein dira gaur egiten ditugun gauzetan placebo hutsak direnak eta zein osasunera itzultzeko balio luketen hizkuntz politikak ? Hitz batez erraiteko, gure hizkuntz eskubideak nola errespetatuak izan daitezke ? Hortaz mintzatzeko Euskararen gizarte erakundeen Kontseiluko Haitzpea Abrisketa Urruñarra eta Zuzenbide ikerlea den Argitxu Etxandi Izpurarra gomitatu ditugu. Huna beren solasa zein izanen den :

Hizkuntza eskubideak oinarri hartuta Kontseiluak Europako 30 hizkuntza komunitateetako 120 eragile baino gehiagorekin batera 185 neurri biltzen dituen Protokolo bat osatu dute. Bertan hizkuntza gutxituetako hizkuntza komunitateek beren egoera irauli eta berdintasun egoerara heltzeko beharrezkoak diren neurriak zerrendatzen dira.

Solasaldi honetan protokoloaren aurkezpena eginen dugu baina batez ere protokoloak tresna bezela zoin balio dituen aztertuko dugu eta geroari begira ipar Euskal Herriko testuinguru berri huntan zoin aukera eta tresna behar dugun ausnartu nahi genuke hizkuntza eskubideen ikuspegitik. Nola hobetu dezakegu gure hizkuntzaren egoera hizkuntza eskubideen ikuspegitik? zein ekarpen jaso dezakegu hortik eragiteko?

Uste dugu Hizkuntza gutxitu batek bizirauteko tresna indartsu eta eraginkorrak behar dituela, hots, Hizkuntza politika integral batek soilik erantzungo diola egoerari. Eta horretarako ezinbestekoa dugu lehen bezela orain ere herri dinamika eraikitzaileak atxiki eta garatzea.

Otsailaren 8a

Etxekoen janari guzia ekoizteko laborantxa

Hizlaria : Gorka Torre, familiaren esperientziatik mintzo.

Giren lekurat helduak girela, eta dugun mundu hau dugula begipean, bi galde egin daitezke :

• Nola kendu zieten laborariei etxekoen janari guzia ekoizteko posibilitatea ?
• Nola, merkatuan sartuz, laborantxa kutsatzailea bilakatu zen ?

Behorlegi Intxauzpean, Odei Bimboire eta Gorka Torreren familian, behar dituzten janari guziak etxekoz-etxeko egiteko helburuarekin, beren esperentzia daramate. Alde pratikoan, beren hautuak ainitz jakintza eta espregu lantzea erran nahi du, eta alde filosofikoan berriz, erroak bezain abarrak luze dituen kausa-ondorioen soka txirikordatzea asmo ditu. Huna beren erranetarik, laborantxa mota hunen helburuak bat bestearen segidan emanak hemen berean  :
« kutsadurarik ez sortzea ; beroketa klimatikoa ez eragitea ; etxaldeko energia naturalak erabiltzea ; lan tresna sinple eta ez motorizatuak erabiltzea ; hirien haunditze katastrofikoari aurre egitea ; planeta desegiten ari den gehiegizko haragi kontsumoa txikitzea ; jaten ditugun abereak guhaurek hiltzea ; merkatutik ateratzea ; merkatuak desegin dituen auzolana eta biltzarrak berreraikitzea ; Euskal Herritarren independentzia eraikitzea ; lan kantitatea gutxitzea ; landa eremuen estetika berreskuratzea ; landareen hazkuntzaren edertasunaz gozatzea ; bioaniztasuna garatzea ; hazien kontrola osoa berreskuratzea ; haurrentzat hezitzaile izatea. »
Hitzaldi teorikoa, etxekoen janari guzia ekoizteko bidean den etxalde baten esperientzia praktikoen aipamenarekin batera eginen da.

Agian, « garapenak » ezarri eta ezartzen ari gaituen ateka gaixtotik jalitzeko xendrak ezagutzeko balioko du gaualdi hunek.

Otsailaren 15a

Jean Errecart eta Amikuzeren bilakaera

Berriki Auxtin Errotabeherek « Jean Errecart, la grande mutation » (Jean Errecart, mutazio handia) liburua agertu du frantsesez ELKAR argitaletxearen eskutik. 1945ko gerlatik landa gure lurraldearen egoera irauliko zituzten legeak izan dira. Jean Errecart, aldaketa horien erdian gertatu zen eta horien gidari ere, beste hainbatekin alabaina, alde ekonomikoan bezainbat sozialean : elektrika, ura eta bideak etxeetara ekarriz bixtan dena, baina bereziki etxetiargoaren klase sozial apalenaren altxatze ekonomikoa gauzatuz, LUR BERRI koperatifaren bidez, arto hazitakoarekin eta beste…

Ohartu behar da Amikuzen, gaineratiko Baxenabarren ez bezala, laborarien %80a zirela etxetiarrak. Feodalismoari konpara daitekeen gauza ahantzi bat da orai etxetiargoa, baina imajinatu behar da lurjabe handi batzuen peko zirela hauek, etxalde ttipi batzuetan, beren ekoizpenaren erdia nagusiari zor ziotela, berak deus gutirekin bizi behar zutelarik beren familiarekin.

Gerla ondoan, afermaren legeak errota itzulikaraztea ahalbidetuko du. Alabaina, aldaketa ez zen ura errekan ixurtzen den bezain aise egin !

Pare bat hamarkada laburrez, egoera trixte batetarik jali zen Amikuzeko jendartea, aldiz aldaketa orok, zerbait uzten du bide bazterrean, euskal identitatea adibidez gure kasuan, eta ongiak bere gaitzak dituelakotz berekin, gaurko begiz ikus ditzazkegu produktibismoari loturik direnak gure gainean ditugula indarrean. Aldiz, mendi eskualdean, hastapeneko egoera desberdina izanki, desberdinki egin da garapena, identitateari dohakionez konparazione.

Gaualdi horren helburua, Jean Errecart-en ibilbideaz balia, garai horien oroitzeko baliatuko dugu, nundik jiten giren ikusteko, eta nolaz honaino helduak giren argitzeko. Hiru hizlari izanen ditugu bidelagun : Auxtin Errotabehere, Jean Errecart-en ibilbideaz argitzeko, Jean Claude Mailharin Amenduztarra etxetiargoak Amikuzen izan duen pizuaz eta nola gauzak aldatu diren kondatzeko, eta Batita Boloki, Etxarriko AFMReko eskolier batzuek mendi aldean eta Amikuzen zertan bermatu den garapena agertzeko asmoz eraman inkesta baten ondorioez aritzeko.

Otsailaren 22a

« Eusklabo alaiak » : gure dramaren komikia

Hizlaria : Asisko Urmeneta komikigilea

AsisKoren teleberri grafiko berria dugu eskuen artean. Fikzioaren estakuruan -Robinson Crusoe eta Ostiralen arteko harremanen berrirakurketa da liburuaren ardatza- gure buruaren parodia kritikoa marrazten dauku. Alabaina, asmatu beharko zinuten, gu Ostiral gira, gu hori herri ukatu gisa identifika gintezken banakako horiek guziak girelarik. Eta mirailaren parean ezartzen gaitu zikili sortzaileak : autoestimu kaxkarra, erdaldunarekin sumisioa, populu bat beti eskean dabilena… Alien-nazioa, ororen buru, bere hitzetan. Eta karikaturatik haratago, ildo politiko argia planteatzen dauku : emantzipazio mentala dukegu lehen urratsa emantzipazio nazionalera buruz jotzeko… ez gira txipiak, ez gira inoren barne-afera, ez gira estaturik gabeko herria… eta sustut, ez dugu baimendu gure buruaren kontrako bahimendua. Solasaldi-eztabaida honetan ikusiko dugu independentzia ez dagokiola zientzia fikzioari, baina zientzia politikoari. Egingarri ezezik, nahitaezkoa.

Agian, Katalunian azken 5 urteetan bero-beroan gertatzen direnen ulertzeko balioko dauku, eta agian gurean gertatzen diren beste hainbaten irakurtzen lagunduko gaitu. Dena den, gauzak buruan hasten direla erakutsi nahi dauku, bakotxarenean, eta burutzen badira edo ez badira, buruan egin beharrezko aldaketak egin edo egin ez direlako izan daitekela…

2012an, Deskonkista eguna antolatu zen Donapaleun, Nafarroa bizirik ekimenarekin eskuz-esku. Jada orduan, talde bultzatzaile arin hartan partaide izan zen Asisko ere. Nolazbait, hor dugu berriz gure artean, orduko ideiari mamia emanik, marrazki hitz eta konzeptu-joko erauntsi batean.

On dagizuetela aurtengo Otsail ostegunek ere, zuri bereziki, honaino heldu ziren irakurle horri ;)))