Joan den buruilaren 9ko egunaldiak arrakasta ederra bildu du, eta hurbildu den jendeak berak dionaz, pozik eta indarrez beterik itzuli da etxera.

Goizetik ageri zen egun handia izanen zela. Tokiko jendea eta urrundik jinik ere bazen BIDEAK guneko aretoa gainezka bete zuten 200 entzuleen artean. Hiru hizlariek, Beñi Agirre, Alvaro Adot zein Peio Monteanok beren ikerketa eta jakintza ekarri zituzten ezin hobeki. Bistakoa, denbora laburregiz ! Araiz, ondoko hilabeteetan, ekarpen horien barnatzeko bideo edo testu zenbait agertuko dira. Ikusiko.

Eguerdian, denak joan ginen auzitegi ohiaren aitzinera, han baitziren bildu duela 500 urte, 1523ko agorrilaren 28an, gure erresumako Estatu Nagusiak, lurraldea gerla gorrian zelarik, Gaztelako etsaiaren armada denetan su eta ke bazterren xehatzen ari baitzen oraino. Eta giro hortan zin egin zuten, zin egin NAFARROA ez zela galdua, eta Baxenabarre puska ttipia izanik ere, NAFARROA izaten jarraikiko zuela.

Joan den ibiakoitzean, toki hortan aldizkatu ziren Kirikittun amikuzeko txalapartariak, Burgaintziko dantzarien aurreskua, Amikuztar joteroek eman J Mixel Bedaxagarren jota eder hura, Ramuntxo Kristiren bertsuak (ikus artikulu zolan) eta antolatzaileen hitzaldiak. Charles Massondo Donapaleuko auzapezak eta Paul Lacroix ZABALIK elkarteko lehendakariak plaka bat agertu zuten. Hona ZABALIK elkartearen izenean erran hitzak :

« Gure memoria ukatu ta gordea agertarazten lagundurik eskertzen ditugu Nabarralde eta Hernani Errotzen, bai eta Donapaleuko herriko etxea gure pario berdina eginik. Nafarroa bat zen hamar mendez goiti, puskatu daukute gerla bidez, eta Donapaleu gelditzen da erresistentziaren ikur, plaka hau horren lekuko dugu. Bainan gure haurreri plaka bat baino gehiago utzi nahi diegu, sekulan ez bezala nahi dugu gure izanetik aurkitzen dugun indarraz bihar ere gu girena hazi. Bizirik nahi dugu nafartasuna, euskaltasuna eta euskara gure hizkuntza. 2023an, gaur, gai girea berriz zin egiteko Euskal Herria eta Euskara biziaraziko ditugula ? Hortako denen beharra badugu, dakitenena, eta ez dakitenena. Zeren hortan ere, ez dago neutraltasunik. »

Ondotik Touzaa etxean andana bat bazkaltzen ziren, gaineratekoak toki eskasez herrian barna barreiatzen zirelarik.

Arratsaldean, 100 lagunez goitik bisita gidatuak segitu zituzten Auzitegi karrikan barna, Donapaleu historikoaren ezagutzeko. Multzo bat frantsesez, beste bi euskaraz Bittor Thikoipe, Pettan Prebende eta Ramuntxo Kristi Amikuzeko Eskukulako bertsulariekin. ZABALIK elkarteko gidek moneta frabrika, presondegia, Derdoi Oihenarteren sala, Estatu nagusien eta kantzilergoaren aterbe zen San Paulo eliza, eta beste zenbait gune aurkeztu zituzten xeheki, bertsulariek beren biper eta gatza gehitzen zutela.

 Bero sapa ikaragarria zen ordurako. Karrika itzulia segurtatu zuten halere ikusgarrian protagonista izanen ziren dantzari eta musikariek. Eskertu beharrak ditugu denak : Amikuzeko Kilimon taldeko joaldunak, Sukila Kanboko eta Kilimon taldeko ziganteak, Baigorriko eta Amikuzeko gaiteroak, Arizkungo Ezpata dantzariak eta beren musikariak, Antzuolako Oinarin dantza taldea eta beren musikariak, Iruñeko Ortzadar Euskal Folklore taldeko dantzariak eta txaranga, Amikuzeko Burgaintzi dantza taldea eta txaranga.

Ondotik, merkatuko plazan ikusgarria eskaini zen. Dantzari eta musikariez gain, Amikuzeko antzerkilari eta kantariak tartekatu ziren publiko aitzinean. Batetik gure tragedia eta bestetik bizi-nahia zen ikusgarriaren ardatza, umore, emozio eta memento ederrez josia.

Ondotik, beroan-bero, arizale ala publiko, dantza jauzien eta Larrain dantzaren zirimolan nahasi ziren. Gaua aitzinatu ahala, Txililioak txaranga eta Gauero dantzadi taldeak ez zuten giroa apaltzera utzi.

NAFARROA zabaleko jendeak Amikuzekoekin nahasi ahal izan ziren, dantza eta kantuan elgar ezagutu, batzuentzat goizargiraino…

Egun ederra, anitza eta aberatsa bizi izan genuen. Bizirik girelako marka, eta bizi nahi dugulakoa !

Ramuntxo Kristiren bertsoak plakaren agertzean

 Donapauleko eliza zaharra plaka batez dugu jantzi

Geroari so iragana ez baitugu nahi ahantzi

Ez zaio eman merexi zuen bezainbeste inportantzi

Haurrak ginela eskolan hori ez zaukuten irakatsi

Lehengo eta gaurko historia guk behar dugu idatzi

*

Burua nola berriz altxatu gerla bat denean galdu

Herri bat nola iraunarazi ondokoak badu zapaldu

Nafarroaren histori luzeak bidea erakusten ahal du

Ta hain kario salbatu zena ez dezagun merke saldu

Euskara eta gure kultura atxiki eta zabaldu

San Paulo elizaren paretan ezarri plakaren testua

1523 – 2023 NAFARROA BIZIRIK

Duela 500 urte, 1523ko agorrilaren 28an, Nafarroako Estatu Nagusiak hemen bildu ziren, zinak trukatzeko beren errege Henrike II.arekin. 1512tik Gaztelaren inbasio gerla gogorra pairatzen ari zuen erresumak, eta hego partea galdurik Baxenabarren finkatu zen. Donapaleuko herriak erresumaren hiriburutzaren ezaugarriak bildu zituen orduan, administrazio gorenak bere baitan finkatuz.

Nafartarrek, euskaldunek, gogoan dugu, 10 mendez goiti, guhauren lege eta instituzioak genituela. 500 urte berantago, gure memoria, kultura eta hizkuntza indar guziz zainduko ditugula zin egiten dugu.

ESKERRAK LAGUNTZAILEERI

Eskerrak lehenik parte hartzaile guzieri, izan dantzari, kantari, antzerkilari, hizlari, bisita gidatzaile edo bertsolari, eta nolaz ez, egun horren kausitzea ahalbidetu duten laguntzaile bolondros guzieri.

Eskerrak dirulaguntzak eman dizkiguten erakundeeri : Euskal Elkargoa, Donapaleuko herriko etxea, Departamendua eta Euskal Kultur Erakundea.

Hameka urte berantago, Donapaleun dugu berriz hitzordua jiten den irailaren 9an.

Egunaren egitaraua :

- goizeko 10etan : konferentziak Alvaro Adot, Beñi Agirre eta Peio Monteanorekin (Donapaleuko Bideak gunean)

- 12etan : ekitaldi ofiziala duela 500 urteko estatu nagusien biltzarra oroitzeko, eta beste 500 urterentzat berriz zin egiteko

- 12ak30etan bazkaria Touzaa etxean (25€, izena eman 06.78.22.57.78)

- 3etan, bisita gidatuak herri zaharrean barna. Euskarazkoan, Amikuzeko bertsolariek kantatuko dute.

- 4etan, karrika itzulia, Nafarroa zabaleko hainbat taldeek alaiturik : Amikuze eta Kanboko ziganteak, Baigorriko gaiteroak, Ortzadar Iruñeko dantza taldea, Oinarin Antzuolako dantza taldea, Arizkungo Ezpata Dantzariak, Burgaintzi Amikuzeko dantza taldea, Kilimon joaldunak, …

- 5etan : NAFARROA BIZIRIK ikusgarria. Amikuzeko 44 kantari eta karrika ituzliko dantza talde guzien artean harilkatuko da gure historiaren tragedia gordea eta aldiberean gure populuaren iraupena, mirakuilua dena hainbeste gerla eta traben gainetik, oraino dugun bizi-nahia lekuko.

- astirian jateko eta edateko, Gaitamik Burgaintzi eta Txitxilioek alaiturik

- gauean, dantzaldia GAUERO taldeak alaiturik

Jin gustian, denen artean Nafarroa beti bizirik dela eta xutik bizi nahi dugula erraitera elgarri … 

Garai biziki nahasiak ziren, gerla urteak, Espainiako erresumak anexio gerla hasiz geroztik 1512an. Nafarroa guzia beretu zuen, eta 1521ean, Nafarroako armadak eta bere aliatuek lurralde guzia libratzen dute ofentsiba azkar batean. Maleruski, Noainen, espainiako armada berriz nagusitzen zaie, eta ondorioz mendiz hegoaldeko lurralde guzia berriz bereganatzen du arrotz inbaditzaleak.

1522an, Amaiurko gazteluan 200 nafartar gudari gotortzen dira, eta 10000 soldadoko espainol armadak suntsitzen ditu agorrilaren 22an. Urte bat berantago, ia egunez-egun, Donapaleun biltzen dira Nafarroa subiranoaren estatu nagusiak, noble, eliza eta herri ordezkariez osatua dena, Henrike II. beren erregearekin. Ordutik, Donapaleun kokatuko dira erresumaren instantzia gorenak, monera fabrika, kantzilergoa, zeina den estatuaren justizia instituzio gorena, presondegia bat ere alabaina (argazkian duzu haren atea).

Nafarroa, ordurako, Baxenabarre den horretara hertsatzen da, eta erresuma subirano izanen da oraino 1620 arteraino eta gero hein batean bederen, frantses iraultza arte, non Frantziak irensten baitu de facto.

Urtemuga horren ohoratze egun bat prestatzen ari dira ZABALIK elkartea eta herriko etxea. Erakutsi ez zaigun historia horren gogoratzea da xedea eta gure nafar identitateaz harro girela erakustea. Datorren buruilaren 09an eginen da pesta egun hori. Hona larri-larria prestatzen ari den egitaraua :

• goizean 10etan : 3 konferentzia, Alvaro Adot, Beñi Agirre eta Peio Monteano historialariek garaiko gertakariak esplikatzeko
  
• eguerdi irian : memoria ekitaldia, duela 500 urtekoa ohoratzeko
• bazkari animatua (tokiak mugatuak, deitu 06.78.22.57.78)
  
• 3etan : Donapaleu zaharreko bisita gidatuak, euskarazkoa Amikuzeko bertsolariekin
  
• 4etan, Donapaleuko karriketan ibilaldia : Nafarroa guziko dantza eta musika taldeekin : Amikuze eta Kanboko ziganteak, Baigorriko gaiteroak, Ortzadar Iruñeko dantza taldea, Oinarin Antzuolako dantza taldea, Arizkungo Ezpata Dantzariak, Burgaintzi Amikuzeko dantza taldea, Kilimon joaldunak, …
  
• 5etan : NAFARROA BIZIRIK Ikusgarria Nafarroako guziko kantu eta dantzekin : karrika itzuliko dantza taldeek + Amikuzeko 44 kantarik moldaturik.
  
• ondotik jateko, edateko, kantu, dantza, Txitxilioak txaranga, Burgaintziko txaranga, Gaitamikekin.
• gauean, dantzaldia GAUERO taldearekin
  

Atxik gaurdanik buruilaren 9ko eguna, gure nafartar kontzientzia biziriaraz dezagun oraino beste 500 urtez !