‘Etxera bidean’ bere azken liburuan, XAMARrek, Garralda bere sorterriko egoera kondatzen du. Bere belaunaldiak, adolezentzian deskubritu zuen euskara eta euskal kultura bazirela. Migrante ume edo hiri handiko bizitzaleen ganik normalago iduriko zitzaigun egoera hau, baina 70 hamarkadako Aezkoan hola gertatu zen. Berreskurapen bidai hau dauku esku artean ematen, fineziaz beterik den testu landu batean.

1997an abiatu ginuen abentura, eta aurten ere bere alea utziko dauku. Lau ostegun, lau hitzaldi, arratseko 8ak30etarik 11ak arte, tragoa eta bere bixkotxa barne. Formula ezagutzen duzue engoitik, euskaratik eta euskaraz bizitzeko nahikariak bultzaturik antolatzen dugun hitzordua…

Irri ixtorioak : gure ahozko literaturatik

Otsailaren 07an, Maialen Moreno Zubeldiaren eskutik

Maialen Moreno Zubeldia

Maialen Moreno Zubeldia itzultzailea da gaur lanbidez ; bere filologo doktore tesia irri ixtorioen gai huntaz egina du.

Etxera bidean

Otsailaren 14an, XAMARren bidaia adolezentziatik haste, edo aetz gazte belaunaldi baten berreuskalduntzeaz bi solas eta lau ele

XAMAR

XAMAR (alias Juan Karlos Etxegoien) ezagutzen dugu euskarazko dibulgazio liburuen bidez :« Orhipean » eder hura, « Orekan » hizkuntzen ekologiaz ari zena, « Euskara jendea » liburu eta dokumentaletan dena, eta « Etxea » argazki ederrez hornitua. Baina ezagutzen dugun Xamar euskaldun honek, beste bizi bat izana du lehenago. Frankismo beltzean sortua, Aezkoa hotzeko Garralda herrian, gaztean ez zekien euskara bazenik ere. Guk ere  badakigu hortaz zerbait : ia bi belaunalditan hizkuntza desagertu da bizitza sozialetik. Jakobinoen pean, maltzurkiago agian, baina frankismo pean egunetik gauera, debeku latzaren pean.

Adolezentzia, mundura irekitzeko aroa da, eta 70 -80 urteetan piztu zen giroak lagundurik, Garralda herriko gazteak ohartzen dira beren zaharrek, galdutzat utzirik ere, euskara jakitun zirela. Ohartzen dira toponimiak zerbait diola beren izaiteaz. Eta bakotxak bere moldean, euskal nortasunerateko bidaia abiatzen du. Kulturaz eta bere ezaugarriez jabetuz, euskara ikasiz, mintzatzen hasiz, harreman sare berriak lotuz, … etxerako bidea eginez !

Bidaia hori dauku kondatuko XAMARrek, eta bidaia bali, akulturaziotik jali den belaunaldi osoaren harat-hunata kundatzeaz bestalde, gure hizkuntzaren berreskuratzeko beharrezko ditugun energia eta baliabideetaz ariko zauku, ahal den bezainbat tranpa eta ilusiozko bideak agerian emanez. Hori guzia solas librean, hurbilduko direnek, berak bezainbat dakitelako gai huntan. Bederen, berak hala dio !

Angula ustelak

Otsailaren 21ean, Ainhoa Intxaurrandietaren esperientzia edo nolako ustelkeria den politikan, gure etxetik hurbil

Ainhoa Intxaurrandieta

 Zineman dira ikusten gisa hortako ixtorioak : intriga eta azpijokoak, jukutria ilunenen gordetzeko ordinagailuak ixilka hustea, gaiak epaitegira desbideratzea politiko debate sanoaren itxurak eginez, … Ainhoa Intxaurrandietak eta Iñaki Errazkinek beren larruan bizi dute gisa hortako serie txarreko gertakarien arrosarioa.

2013an, Bilduk Gipuzkoako Diputazioko eta herriko etxe gehienen giderrak eskuratzen ditu. Aitzineko legegintzaldian EAJk erraustegi proiektu bat bultzatu zuen, gosta ahala gosta. Zeinu guziek erakusten zuten gain-dimentsionatua zela, eta nolazbait abiatua zen birziklatze mugimendu azkarraren kontrako norabidean zoala, urte luzeetako zorpetzeak bestelako alternatibak behargabetu lezazkeelarik gainera. Tema gaiztoaren gordetzera ere ez dira entseatzen, ezen botere aldaketaren bezperan, baldintza ezin sinetsietan izenpetzen baitituzte delako erraustegiaren obratzeko kontratu guziak. Bilduk engaiamendu horiek asumitu behar ditu lehen egunetik, eta halere, heltzen da negoziatzera proiektuaren gelditzea. Lau urte berantago, EAJk eta PSEk boterea berreskuratzen dute. Bigarren erraustegi xede bat bultzatzen dute, baina ez zaie aski, Bildukoeri pagarazi nahi diete afruntua, eta kario. Auzitegira deitzen dituzte Ainhoa Intxaurrandieta, GHK, Gipuzkoako Hondakinen Kontsorzioko buru ohia (iparraldeko Bil ta Garbiren pareko herriarteko sindikatua), eta Iñaki Errazkin Diputazioko Inguramen Diputatu ohia. 100 miliun! Bizi batean ordain ez daiteken dirutza eskatzen diete, lehen erraustegi proiektua geldiaraztearen kalte-ordain gisa.

Azpi-jokoen dantza horren aurkeztera jinen zauku Ainhoa Intxaurrandieta, nola pasatu den eta zertan den gaur. Baina galdezkatzen du ere, nola bozken bidez boterea legitimoki lortu izana gatik, indar ekonomiko batzuk sekulako boterea dutela, eta ez zaiela axola ez interes publikoa, ez bestela pentsatzen duten jendeen errespetua, edozein metodo baliatuz beren abantailerako. Demokrazia hitza ahobeteka erabiliz bistan dena.

ZAD-a bizi dutenen ahotik

Otsailaren 28an, Iñaki Etxeleku, Notre Dame des Landes-tik, okupazio esperimentazioaren lekukotza ekartzen

Iñaki Etxeleku

Iñaki Etxeleku, Berria egunkariko kazetaria da, Ipar Euskal Herriko Hitza astekarian, bereziki. Denbora eman du zad-en bizitzen, hango protagonistekin harremanak sortzen. Liburu batekin itzuli da, hango kideen lekukotasun zintzoa ekarri nahian. Notre-Dame-des-Landes, borroka leku eta esperantza sortzaile da. Aireportu proiektuaren kontrakoa izaitea baino aise zabalago doana. Hango okupatzaileek, jendartean bizitzeko beste molde batzu pentsatu, obratu eta bizitzen ari dira. Eta galdera potenteak jiten zaizkigu segidan parera. Hona liburuaren kontrazalean, Beltza adiskideak nola aurkezten dauzkigun :

« Nola bizi, ekoiztu eta trukatu kapitalismoaren kontsumo eta alienazio legeetarik bereiz? Nola kudeatu egunerokotasuna eta gatazkak, larderiarik gabe, delegazio alderdikoietarik aparte, demokrazia zuzenean eta berdintasunean? Eta, beste mundu posible baten promesa dakarren esperientzia hori haustera etorriko den estatuaren indarrari aurre egiteko, nola antolatu erantzun azkar eta eginkorrak? Iñaki Etxeleku ZADen egon da, eta han direnei galdetu die. Jendeak lañoki erantzuten du, argitasun harrigarriaz. Sentitzen dutenaren gibelean sumatzen dira hausnarketa asko eta sakonak, eta laguntza handikoak dirateke ezker iraultzailearen etorkizunaz grinatzen direnentzat. Bai eta ZADeko bizipen kolektibo eta militante horiek hurbilagotik ezagutuz, autonomiaren eta autogestioaren nondik norakoak hobeki ulertu nahi dituenarentzat ere.»

Hitzorduak finkatuak dira beraz, eta otsaileko ostegun arratsez hurbiltzen ahal zira Donapaleuko Auzitegi karrikan den herri elkargoko gelara. Ikus arte !

XAMAR (J.C. ETXEGOIEN), IRUÑEAko GARRALDArra dugu. Ikastolan aritua, ZENBAT GARA elkartean su-berotzale, PAMIELA argitaletxean dibulgazio liburu idazle (besteak beste “ Orekan – hizkuntzen ekologiaz ” soziolinguistikaren oinarriak aipatzen ditu), azken urtean “ EUSKARA JENDEA ” gure populuaren historian barna hizkuntzaren historia lantzen duen 5 dokumentaleko obra osatu du.

Euskara elkarteen eremua :

Lehen euskara elkartea, 1983an sortu zen : ARRASATE EUSKALDUNDU DEZAGUN (AED). Sortu zen lehenbizi erakaskuntzak hutsegiten zuen eremuan eragiteko : karrikan, erabileran. Funtsean, gakoa hiru zango hauen artean minimo batzu lortzean datza : MOTIBAZIOA – EZAGUTZA – ERABILERA.

Euskara elkarteek jendartean eragiteadute helburu euskarari guneak emateko, igurikatu gabe instituzioek egin dezaten ; pentsatzen ahal bada ere haien egitekoa dela, baina alderantziz, instituzioek hainbatetan egin dituzte gauzak euskara elkarteek lehenik abiatu ondoan.

Euskara elkarteak Topagunea federazioan bilduak dira. Bestalde, Eskoriatzako Mondragon Unibertsitatean kokatzen da Huhezi sailean “ GARABIDE ” egitasmoa. Horgo lagunek (Julen Arolexaleiba, Jon Sarasua, Lorea Agirre, …) hizkuntzen galtzeko eta berreskuratzeko gakoak lantzen dituzte mundu guziko herri gutituekin harremanetan.

Euskara elkarteen arranguretarik bat izaten da alderdi politikoen kaperez kanpo egoitea, euskaldun izaitea ez dadin identifika alderdi bati besteeri baino gehiago. Gaia da euskalduna euskaraz egiten duena dela lehenbizi, ez alderdi baten eskumakil, ez baitu kentzen bakotxak bere ideia politikoak dituela euskara elkartean izanik ere, baina ez da hori horgo gaia.  Helburua hizkuntz komunitatea bildu, trinkotu nahi izatea da, barreiatuak eta itoak diren hiztun horieri euskaraz aritzeko motibazioa eta parada emaitea.

Euskara elkarteek beren baitarik abiatu sailak, nihis nahas emanak :

- tokiko herri aldizkariak (270.000 pertsonetara heltzen dira sortu diren aldizkari lokal guzien artean), irratiak 9, telebistak 30, …

- haurrendako euskarazko aktibitateak eskolatik kanpo : aisialdi zentroak, kirol taldeak, musika eskolak, udalekuak, ludotekak, dantza… euskara ez dadila izan eskolako gai bat bakarrik (erakaskuntzak ez du bermatzen euskara erabiltzea karrikan, beste hizkuntza nagusi den beste lekuetan)

- kulktur ekintzak ekarri ez dauden lekura : publikoa hazi eta hezteko, espazioak lortzeko, sormena lantzeko, … Adibidez Txirri Mirri eta Txiribiton pailasoak hasi ziren ikastolako burraso zirela eta ohartu baitziren falta zirela euskaraz ari ziren pailasoak… ondorioz bizi guzian segitu dute… Ez badaude toki batean, kultur ekintzak ekarri edo sortu behar dira are gehiago, konpentsatzeko

- gau eskolen inguruan mintza-lagunak

- apartamendu-kide burtsa, lan eskaintza burtsa, … gogotik pasatu eta beharrezkoa den edozoin gauza hots

- Kafe-antzokiak (Bilbon, Donostian, Tolosan, Durangon, …) ; Bilboko kafe-antzokiaren arrakastaren gakoetarik bat hiri-erdi-erdian izatean datza : inportanta da psikologikoki ez beti bazter batean kokatzea “ euskaldunak ”. Donostiako Doka kafe antzokiak preseki ez du hainbeste arrakasta bazter batean baitago ere

- Festetako peña edo konpartsak…

Ekintzen egiteko mementoan, izpiritua da ez sofritzea, ez bortxaz egitea, baina gogoz, umorez, sanoki … transmititzeko motibazio hori, beharrezkoa dena hizkuntz usaiak aldatu behar baditugu…   Jarrera hunek sortzen dituen posibilitateak izigarriak dira, bereziki gazteentzat : ez dagoena egin dezagun, sormena posible da dena sortzekoa baita… Irudimena libre da, eta ekintza guziak dira karrikan eragiteko.

Zaindu behar diren oinarriak :  

1- Barne-formakuntza : Funtsaren transmisioa.

• Zertan ari gira, zendako egiten ditugu ekintza hauek ?
• Soziolinguitikaren oinarrizko giltzak edo jakintzaren partekatzea : Txepetxen teoriak, … Ulertzeko zer gertatzen den hizkuntza baliatzen delarik edo ez delarik baliatzen.
• Esperientzien gaineko trukaketa, eginez ikastea.

2- Gure nahiaren unibertsaltasunaz jabetzea. 

Gutxituaren konplexua uzkailtzeko diskurtsoa elikatzea. Hizkuntz ekologiaren, biodibertsitatearen bidetik kausaren aldeko pentsamendua hedatzea. Gu izaiten ikasteko eta gu izaiteko ahalgea galtzeko.

3- Herria ezagutu – gure iragana, kultura, herri-jakintza landu, ezagutu…

• Gure hitzetan, gure ohiduretan, gure kantutegian, … munduaren ikusteko, bizitzeko moldeak ere badira, lantzen ez bada galtzen direnak, edo jakin gabe baliatzen direnak… Gure lurrari (geografia, ohidurak, …) buruz gehiago erraiten digu gure hizkuntzak frantsesak baino, edo diferentki. Erakutsi beharra dugu hizkuntza mintzatzeko teknika bat baino gehiago dela : mundu ikuskera bat baduela berekin.
• Ikastolako burraso erdaldunekilako jarrera : ezin zaie erreprotxatu ez jakitea, ez zizaien erakutsi, jada indar haundia egiten dute haurra ikastolan ezartzeko ; egiten ahal dena da haurrak ohartaraztea beren ingurumenari eta hizkuntzak ingurumen hortaz zer erraiten dien, horrela gero aitameri erakusten ahal dute, eta horrek hizkuntza ikasteaz bestalde, sendimendu bat transmetitzen du, fiertate bat…

4- Sorkuntza :

• “Ez dok hamairu” taldearen adibidea ; ze nolako boom-a eragin duen sorkuntza garai horrek.
• Jendeak gira, ahalmena dugu dena biltzeko, erabiltzeko, moldatzeko, berriz sortzeko, … Batek ez du bestea baztertzen. Tradizioa ber-sortu egiten da. Mugitzen ez den kultura hila da. Sormen guneak sortu beharrak dira, jendeak sormena landu dezan (gazteentzat lokalak eskaini biltzeko, baldintza bakarretarik euskaraz egitea emanez). Euskarak frantsesari edo inglesari konparatuz, aise espazio handiagoa eskaintzen du gauzak sortzeko.
• Azkenik, sortzeak, komunitatea biltzen du, fisikoki, eta sinbolikoki (Libertimenduaren adibidea).

5- Partizipatiboa :  

Mugimenduan (nahi duten) pertsona guziek dute egin beharrekoa, baina ongi jakin beharra dago bakoitzari dagokion eginkizuna zein den. Huts arrunta da behar ez denari behar ez dena/duena galdegitea. Adibide zenbait:

- Ikastoletako guraso erdaldunek motibazioa errepresentatzen dute, hori dute eginkizun alorra zerbaitean parte hartzeko prest badira, ez baitezpada euskara ikasten (ezin badute edota ez badute nahi, jakina).

- Era berean, euskara ikasi berri duenak motibaziorik handiena adierazten du, hor du egin beharrekoa bertzeen aintzinean.

- Hiztun osoak ezagutzarik handiena errepresentatzen du, gaitasun sakonena; hor du eginkizuna, ezagutzaren alorrean bereziki.

- Goiko mailak euskalduntzeko (nazioa, eskualdea…), beheko mailetan aritu behar da: lagun artean, familian, lanean, kirol taldeetan…

Guneak, espazioak irabazi behar dira baina espazioak bi motakoak dira: fisikoak (elkarte, taberna, antzoki…) eta, bereziki, mentalak (nahi ta behar dugula, zuzen dela, konplexuak uxatu behar direla…).

Azken hitza : Ausartu, Sartu eta Sortu… Herritarreri eskaini dezaiegun harreman eta aritzeko gune bat(zu)…