Unai PASCUAL Ekonomi ekologian doktore denak Basque Center for Climate Change (BC3) zentroan lan egiten du. York, Manchester et Cambridgeko unibertsateetan lan egina da ikerlari eta profesore bezala bere diziplinan. Aitzineko artikulu batetan, aurkeztu izan dugu xehekiago berak zein ekarpen eginen digun Donapaleuko gaualdian. Gaurkotz, sarrera interesgarria iduritzen zaigun peko artikulu hau ekarri dugun hona.  ARGIA astekarian agertu dute artikulu hau zointan BC3 zentroko beste bi ikerlarik azken udako Artikoko izotz urtzeen azelerazioa aipatzen duten, eta horrek erran nahi duenaz egoera okertzearen abiaduraz.

Sérgio Henrique Faria eta Mikel González-Eguino, BC3ko egoitzan, Leioan. (Arg.: Aritz Loiola)

“Gure ikerketak larritasuna eman dio klima aldaketaren arazoari, ikusten ari baikara ez dagoela hainbeste denbora”

Ikerketa egiteko Artikoari begira jartzea erabaki zenuten 2013an. Zergatik du hain garrantzi handia han gertatzen denak klima aldaketaren bilakabidean?

Mikel González-Eguino: Garai hartan jakin genuen 2012an Artikoko itsas izotzak atzeraldi izugarria jasan zuela udan, ustekabekoa. Horrek alarma eragin zien zientzialariei. Guk ikerketa hasteko beharra sumatu genuen Artikoko gertakariek planeta osoko klimari eragiten diotelako, eta ez bakarrik hartz zurien habitatei eta abar.
Sérgio Henrique Faria: Esan izan da udan Artikoa urtzeak abantaila batzuk ekarriko lituzkeela: ontzientzat bide berriak, itsaspeko baliabideak ustiatzeko aukera… Baina zer ondorio global izango du urtzeak. Zehazkiago, zer gertatuko da albedoarekin?

Zer da albedoa?

SHF: Eguzkitik datorren erradiazioa berriro espaziorantz islatzeko gaitasuna. Eta izotzak du gaitasunik handiena. Urtuz gero energia gehiago xurgatzen du Lurrak, eta horrek beroketa dakar. Beroketak, berriz, urtzea areagotzen du. Elkar elikatzen eta azeleratzen duten prozesuak dira.
MGE: Izotza galdu ahala, aukera gehiago dago izotza azkarrago galtzeko. Klima aldaketa aztertzen duen nazioarteko zientzialari taldeak, IPCCk, iragarrita du batere izotzik gabeko lehen uda 2040 eta 2060 artean izango dela Artikoan. Lehen uste zuten hori ez zela mende amaierara arte gertatuko, baina azken urteetako datuek erakutsi dute prozesua askoz arinagoa izango dela. Datu horiek ni neu egiten ari nintzen lanarekin erkatzea erabaki nuen, jakiteko Artikoko albedoa gutxitzeak nola eragingo dien klima aldaketa arintzeko ahaleginei.

Ikerketaren emaitzak argitaratu berri dituzue. Ondorio nagusia da ahalegin horiek, gaur egun Parisko Klimaren Akordioan aurreikusita daudenak, are handiagoak izango direla uste baino.

MGE: Bai. Gure artikuluaren mezu nagusia da joera mantentzeak eta hamarkada gutxi barru Artikoan izotzik gabeko udak izateak inpaktu handia izango duela berotegi-efektuko gasen emisioen murrizketari dagokionez. Emisioak zero izateko unea bost eta hamabost urte bitarte aurreratu beharko litzateke Parisko Akordioan jasota dagoen helburu nagusia lortzeko: tenperaturaren igoera globala ez dadila izan bi gradutik gorakoa. Eta klima aldaketaren ondorioak arintzeko erabili beharko den dirutza %20 eta %60 bitartean handitu daiteke.

 

Zuen ikerlanaren ondorioek kutsu “politikoa” dute, nolabait.

MGE: Nik parte hartu dudan ikerlanetan hau da ondorio garrantzitsuenak dituena. Esaten ari garena kezkagarria da, eta jakin egin behar da.
SHF: Ikerketa honek larritasun handiagoa ematen dio arazoari. Nik ez nuen espero emaitza hain gogorra izango zenik. Diskurtsoa beti izan da “oraindik denbora dago”. Bada, ikusten ari gara ez dagoela hainbeste denbora.
MGE: Guk ez diegu politikariei zuzenean ahalegin handiagoa eskatzen, baina jakinarazi egin behar diegu gure ikerketaren ondorioen arabera Parisko Akordioaren helburuak lortzea ez dela hain erraza izango. Beroketa globala bi gradutik behera mantentzeko helburua aipatu dut, baina gainera Hitzarmenak dio ahal den neurrian tenperatura igoera 1,5 ºC ez gainditzen saiatu behar garela. Gure ondorioak argiak dira: hori lortzea dagoeneko ezinezkoa da emisio negatiborik gabe. Hau da, atmosferatik karbono dioxidoa kenduta.

Nola?

MGE: Gaur egun dauden modu bakarrak dira, batetik, basoberritze masiboa –zuhaitzak landatzea haiek karbono dioxidoa xurga dezaten–; bestetik, karbono atzemate eta biltegiratzea izeneko teknologia, oraindik zenbat kostatuko zaigun ere ez dakiguna, ez baitago hori egiten duen plantarik munduan; eta hirugarrenik geoingeniaritza, bide arriskutsua, planetaren geologia eraldatzen duen heinean.

Hiru bideak izan dira oso kritikatuak ekar ditzaketen ondorioengatik, eta benetan funtzionatuko ote luketen ere zalantzan jarri dute askok.

MGE: Hala da. Edozein kasutan, horiek 1,5 graduen muga ez gainditzeko neurriak lirateke. Garrantzitsuena bi graduena ez gainditzea da, eta horretarako emisio murrizketa azkar hasi beharko litzateke.

Hori guztia jakinda, zer iritzi duzue urteroko klimaren gailurren eta gainerako ahalegin diplomatikoen erritmoaz?

MGE: Hasteko, gogoan izan behar da azken gailurra, Marrakexekoa, Donald Trump presidente aukeratu zuten une berean egin zela, eta horrek zaildu egin zuela han zeudenek behar bezala negoziatzea. Nik uste dut arlo askotan aurrerapauso asko egiten ari direla eta hori ontzat jo behar dela, baina ez dugu emisioak murriztea lortzen, eta hori da gakoetako bat. Arazoak askoz azkarrago egiten du aurrera erantzunek baino, eta noizbait aldatu egin beharko da joera hori. Borondate politikoa behar da, eta ez hori bakarrik, baita herritarren sostengua ere.
SHF: Dena den, gu baikorrak gara. Motel gabiltza baina azkenean irtenbideak aurkituko ditugu, hasiera batean nahiko genituzkeenak ez izan arren. Hobe izango zatekeen egoera honetara iritsi ez izana, baina behin iritsita zer? Bada, garestiagoa izango da, baina konponbidea aurkituko dugu.

Inoiz baino izotz gutxiago

Erregistroak daudenetik –erabat fidatzeko moduko lehenengoak 70eko hamarkadakoak dira– ez da egon orain bezain izotz gutxiko negurik Artikoan. “2012an udako galera handiagoa izan zen”, azaldu digu Sérgio Henrique Fariak, “eta udako erregistrorik baxuena ordukoa da oraindik, baina hein handi batean izotza eskualde beroagoetara eraman zuen ekaitz baten ondorioz gertatu zen hura”.

Aurten, berriz, udako atzeraldia ez da hain handia izan, baina neguko berreskuratzea inoizko motelena izaten ari da. “Ezohikoa da eta zergatia ez dugu argi. Beharbada beroketa globala bera ari da eragozten izotza bueltatzea. Seguru dakiguna da horrek zerikusia duela Europan jasaten ari garen klima gertakari muturrekoekin: hotz handiegia, ekaitzak…”

Neguko hotzaren freskagarria baliatzen dugu gogo eta bihotzen kuzkurtzeko, torratzeko eta berotzeko, airestatzera joan aitzin. Otsaila ihauteri aroa da ere, eta urtero plazerrez ohartzen gira jendeak halako mugimendu bat sendi duela bere gorputzean, mende eta mendeetan tenkatu erresortek bultzaturik agian. Euskara hutsez egiteaz bestalde, horra ze asmotan otsaileko lau hitzaldiko ziklo hau urtez-urte errepikatzen dugun.

Aurten ere lau izanen dira, eta hona zein izanen diren :

Otsailaren 2an

Manex PAGOLA, bizi bat kantuen sortzen

Landibarretik Euskal Herrirat, 100 kantuen altxor eskainia

Manex PAGOLArekin gaupasa, kantuz eta solasean

« Azken dantza hau », « Jakin duka berria » , « Mendiko borda » « Urtxintxak oihanean » edo « Ardiak lerro-lerro » erran orduko, belaunaldi bat baino gehiagori xaramela eta hitzen segida heldu zaio burura. Aire xinpleak, berehala gogoan sartzen direnak eta hitzak gogoari bezainbat bihotzari mintzo direnak egitea xerkatu du kantugileak, berak erranik.

1960ko hamarkadan, halako basamortu kultural batean, jende bakar batzu hasten dira kantu berrien sortzen euskaraz, sekulako iraultza ekarriz mentalitateetan, fatalitatearen antidoto gisa.

Manex Pagola horietarik da, eta belaunaldi oso batek beretuko ditu kantu horiek, agian batzuentzat jakin gabe ere nor den egilea… Arrakastaren ordaina nonbait ! Urteak jin, urteak joan, 100 bat altxorrez goiti onduak ditu jadaneko, eta oraino ari da bere xokoan, untsa egiten dakiguna ez baita holaxe uzten den langintza alabaina.

Gaualdi hortan, Manex bere gitarra besapean gure artean dukegu. Kondatuko dauzkigu bere kantuak nola sortzen dituen, zertan inspiratzen den, eta kantu bakoitzaren gibeleko ixtorioa ere salatuko dauku artetik. Eta bixtan dena, kantatuko ditugu ! Kantatuko ditugu bere kantuak, eta berak euskal kantutegian maite dituen kantuak.

Oroitzapen, emozio eta ikuspegi trukaketa gaualdi baten mentura goxoa. Are, hasi gaurdanik kantuen (arra)ikasten !

Otsailaren 9an

Euskal mitologia : zeren eta zertarako

Gure mitoek zer diote eta guhaurek zer diogu beraietaz

Anuntxi ARANA, antropologoa

Zertarako mitologia, zein izan diren haren funtzioak industria aurreko tradizioan eta zein gaur egunean. Eta zer zentzu eman gaurko gure usaietan gelditzen diren aztarnei.

Mitoak istorioak dira, gure xaharrek transmititu zituzten eta guk ere iraunarazten ahal ditugu. Euskaraz pentsatuak eta, gehienak, euskaraz bilduak izan dira: eginak prest ditugu euskaraz kontatzeko. Ikertu ere egiten dira mitoak, zorionez edo zoritxarrez, eta haien inguruan interpretazio eta teoria anitz eraikitzen dira, noiz ulergaitzak, noiz xinpleak ; ondorioz aldaketak ere gertatzen dira. Arlo horretan dena ote da haizu? Ala behar da “taxidermia”ra mugatu?

Euskal mitologia estimatzen dugu gutiz gehienek hemen eta orain. Ongi tratatua eta bizi dadin nahi badugu, hauxe izan liteke gakoa : kondairak iturrian ikasi eta gero erran.

Hona Anuntxi Arana antropologoak proposatzen digun euskal mitologiarako sargia hiru pundutan emana : ipuinek zer diote, nola baliatuak ziren eta dira gaurko egunean, eta galdera idekia, nola eta zertan balia ginezazke ?

Angeluko ikerlariak « Orozkoko haraneko kondaira mitikoak » bere doktorego tesia 1996an aurkeztua du. Honako lan hauetan ere aurki daitezke bere ekarpenak : « Bidarraiko harpeko saindua », « Mito hurbilak », « Mitoen bilakatzea », « Hilak gure artean », bai eta hainbat artikulutan.

Otsailaren 16an

Ekonomia ekologikoa : justiziazko transizio baterako

Krisi ekologikoa eta ekonomikoari nola buru eman

Unai PASKUAL, ekonomia ekologian doktorea

Unai Pascual Ekonomia Ekologikoan Doktorea dugu (2002). Basque Centre for Climate Change (BC3) ikerketa zentroan egiten du lan “Ikerbasque Professor” bezala. Aitzinetik, 15 urtez Erresuma Batuan egin du lan ekonomia ekologikoaren inguruan zientzilari eta irakasle bezela (York, Manchester eta Cambridge-eko unibertsitateetan, azken honetan 10 urtez). Bere ikerketaz aparte, EHko hainbat herri ekimenekin bat egiten du eta hainbat egunkari, irrati eta telebistetan iritzi emailea da. Hona nolako angelutik lantzen duen gai kon-plexu hau :

Krisi ekonomikoa eta ekologikoa puska bereko bi aldeak dira, kutx eta pila. Eremu globalean geopolitikak badu zerikusirik bi aldeetako krisi sistemikoan, eta eremu lokalean “jasangarritasun” hitza erosoegia bilakatu ez ote zaigun galdetu beharko genioke gure buruari, ez ote giren gure buruaren merke-merke lokarrarazten ari. Ekonomiaren semantika iraultzeko mementoa dela aldarrikatu beharra ez ahal dugu? Honetarako ekologiatik badugu zer ikasi erabiltzen ditugun hitzak eta kontzeptuen ondorioak zeintzuk diren ultertzeko (adib. “hazkunde ekonomikoa”, “ongizatea”). “Ingurumen justizia” gure eguneroko hiztegian txertatzen ikasi beharra dugu mundu berri bati buruz egin behar dugun transizioaren bidea ekologikoki justua izan dadin. Eta ez bakarrik ekologikoki…

Otsailaren 23an

Kurduak : ekialde hurbileko estokan hartuak

Siria, Irak eta Turkia artean, nolako gerla darabilten

Samara VELTE, erreportaria BERRIA egunkarian

Samar VELTE kazetari gaztea dugu eta 2012az geroztik BERRIA egunkariko Mundua sailean lan egiten du. Eta ardura lekura berera joan izan da, gertakariak eta jendeak hurbiletik ezagutzeko eta hango berri xuxenka irakurleari ekartzeko asmoz. Gisa hortan, Palestinan, Eskozian, Grezian, Katalunian eta Kurdistanen ibiltzea tokatu zaio toki horietan aktualitatea bero-beroenean zegoenean.

Kurduak 4 estatuen artean banatuak dira eta aspaldiko erresistentzia eramaiten dute, estatu horien egoera eta bilakaerek emaiten dizkieten oportunitateak baliatuz ahal bezala, eta maiz gerla eta bortizkeria ikaragarriak jasanez. Irakeko eta Siriako gerlak abiatuz geroztik, elementu garantzitsua bilakatu dira Estatu Islamikoaren kontrako borrokan. Gauzak fite aldatzen baitira, Errusia sartu da jokoan geroztik, eta pizu handia hartzen ari Amerikarren aldean. Turkia ere oldarrean sartua da buru-belarri azken urtean, Kurduak ahuldu beharrez alabaina.

Egoera nahasi hortan, 2011z geroztik nola antolatzen diren kurduak, nolako armada duten eta emazteek ze toki duten hortan, nola burutu zuten Kobaneko erresistentzia, eta nolakoak izaiten ahal diren etorkizuneko perspektibak Ekialde Hurbilean, horra Samara VELTEk ze solasgaiak dituzken gaualdi hortan.