2022ko OTSAIL OSTEGUNAK

Pandemiak azkar bete digu egunerokoa orain arte. Euskal ekosistemak ez du xantzarik. Bere bizitza jende harremanek, auzolanak eta kurutzaketek segurtatzen diote, eta justu hori guzia zaigu azkar trabatua izan azken bi urteetan jada.

Zerk bermatuko digu iraupena ? Egunerokoak bermatzen duen frantsesezko tsunamiari nola ihardokiko dugu ez baditugu sortzen ahal gune batzu gurea bizitzeko bete-betean ?

Jazko eta aurtengo Otsail ostegunak eginen ditugu beraz. Otsailean… eta martxoan !

Huna egitaraua. Hitzaldi guziak ostegun arratsetako 8ak30etan abiatzen dira, BIDEAK Donapaleuko gunean.

Ondotik, trago eta bixkotx !

Otsailaren 17a

Gudarien duintasunaz

Emilio Lopez Adan ‘BELTZA’

Emilio Lopez Adan mediku, euskal idazle eta pentsalari garrantzitsua dugu. “Beltza” izengoitiz ezaguna da. Bere lan gehienak euskal nazionalismoari eta askapen mugimendueri buruzkoak dira. Azkenik 3 liburu loditan euskal gatazkari lotu ekintza armatuen datuak eta analisi xehea argitaratu ditu Maiatz argitaletxearekin. Gaualdi honetan bere pentsamenduaren alderdi zenbait aurkeztuko dizkigu. Hona zer dion berak :

“Orain borroka armatua bukatu da, eta gehien entzuten den mezua gibeleko bortarik gabekoa da: ‘sistema politikoa aldatzeko bortizkeria txarra da, alferra, eta nehor ez da horren erabiltzeko haizu’. Mezua indarrez errepikatzen da, eta badirudi morala, etika, estrategia eta zentzutasuna elkarrekin dabiltzala, denak zentzu berean.

Alta, inguruneari begiratuz aise ikusten da historian eta munduan gaindi askatasunaren alde altxatu direnak ohoratuak direla. Parisen, duela gutxi, Errepublikaren ekitaldi ezin ofizialago batean kantatu dute ‘lagunak, selaurutik atera fusilak, metrailetak, granadak, armak eta labanak, kasu dinamitari!’. Zergatik Frantziakoak heroiak dira eta gureak, denak terrorista?”

Beltzaren ustez, askatasunaren alde altxatu ziren denak ; gero, errealitatearen gordinak eta halabeharrak arazo anitz sortu zizkieten, egin diren guziak ez dira egokiak izan eta batzuetan ezin zuritukoak. Ekintzen autokritika beharrezkoa da borrokaren zuzena argitzeko.

Dena den, deusek ez du zuritzen oraingo errepresioa, eta mezu “demokratikoak” ezkutatzen duen mendeku eta zapalkuntzaren errealitateari aitzi egin behar zaio. Hori izanen da Donapaleura ekarri nahi duen mezua.

Otsailaren 24a

Ezinezko egunsentia…

Mixel Oronos apezarekin.

Ezinezko egunsentia… Hona Mixel Oronos-en azken liburuaren titulua, eta azpitulu hau gehitzen dio : izurri beltzetik urrezko gangrenara.

Bi amikuztar gazteen ibilbideak baliatzen ditu hemengo elizaren ingurumarian Baionako apezpikuaren benedizioarekin eskuin muturra gero gehiago sartzen ari dela erakusteko.

Gazte horietarik bat, René Ollier Domintxindarra da, deportazioan hil dena 1944an, 20 urterekin. Bigarren gerla mundiala zen eta alemanen aztaparretarik eskapatzeko, iheslariak Atarratzeraino laguntzen zituen, gero handik muga pasa zezaten. Gutun batean bere izena agerturik, alemanek altxatu zuten eta Buchenwaldera eraman. Bere gorputza ez da sorterrira itzuli.

Bera baino urte bat lehenago, auzo herrian sortzen da Ithorrrotzeko jauregiko Bertrand d’Abbadie. Honek 20 urtetan, beste hautu batzu eginen ditu : miliziano sartzen da lehenik eta ondotik Waffen SS-etan aitzindari izanen da. Gerla bururatzean Argentinara eskapatzera heltzen da, ainitz nazien gisara. Familia handi bat haziko du 10 haurrekin, eta hiltzen denean 91 urtetan, bere gorputza bere sorterrira ekarria izan da.

René Ollier bezala engaiatu direnak baziren orduan, eta badira oraino ere. Bertrand d’Abbadieren ideien bidetik aldiz, Amikuze aldean gero gehiago agertzen dira, izan Domintxinen edo Etxarrin, Arüen edo Altzumartan. Sotana beltz horiek eskuin muturreko eliza bat eraikitzen ari dute, lehengoaren bidetik, eta hortarako bidelagun leiala dute Baionako apezpikua.

Gaia minbera da, eta bi gazte horien biziak paraleloan ezartzeak erakusten dauku gordinki atzo bezala, gaur ere, erne egotearen beharra.

Mixel Oronos apeza, erakasle izana da erretreta arte. Aspaldi du ez duela loturarik elizako hierarkiarekin eta bere urratsen libertate osoa duela. Bestalde, Euskal Konfederazioko lehendakari izana da elkartearen hastapenetarik. Bere idatzi gehienak frantsesez publikatuak ditu, aipatzen dugun liburu hau barne.

Martxoaren 3a

Batuz aldatu : hemengo euskalgintzak konkretuki nun ditu lehentasunak ?

KONTSEILUA erakundeko Haizpea Abrisketa eta Paul Bilbaok animaturik

Haizpea Abrisketa

Euskalgintzaren Kontseiluak, Batuz Aldatu manifestua atera zuen jaz. Besteak beste Zabalik elkarteak ere sinatu zuen Euskal herri osoko ehun eragileen artean. Zer da bere gaia ? Azken urteetan, izan Korrikaren inguruan ala Euskaraldia bezalako ekimenetan ikusi da euskalgintzaren ondoan instituzioak ere agertzen direla. Maleruski, aplikatzen diren hizkuntz politikak ez dira euskararen erabilera normalaren segurtatzeko gai. Ironikoki, erran daiteke hizkuntz politikek, beti frantsesa edo espainolaren hegemonia dutela oinarri. Batuz Aldatu ekimenaren helburua da beraz beharrezkoa dugun jauzi kualitatiboa egiteko indarren eta asmoen uztartzea, baina normalizazioaren bidean.

Gaualdi honetan, manifestua aurkezteaz bestalde, gogoetatuko dugu zein litezken epe laburrean obratu behar litezken lehentasunezko ekintzak. Eskualdez-eskualde Kontseiluak honelako bilkurak bultzatzen ditu, eta Donapaleukoa iparralde barnekaldeari doakiona izanen da.

Proposamen interesentea izaten ahal da, behingoz, bakotxa bere elkarte edo erakundetik lanean ari girelarik, elgar atzemaitea eta burua urrunago so egiteko altxaturik, ikus dezagun ze asmo ausart bultza ginezaken.

Bada garaia hizkuntza politikak euskararen garapenaren mesedetan ari daitezen, herritarren zerbitzuko egiazko politika publiko gisa gara daitezen, hezkuntzan, lan eremuan, administrazioan, kultura arloan, hedabideen arloan, alor numerikoan, aisialdian.

Martxoaren 10a

Euskalgintza eta feminismoa : elkartruke baten proposamena

Lorea Agirre Dorronsoro eta Idurre Eskisabel Larrañaga

Hizkuntza eta generoa gurutzatzen direla badakigu. Badakigu ze eragin duten emazte edo gizon izendatu izatearen baldintzapen sozial eta kulturalek hizkuntzen hautuan, hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan.

Ber gisan, hizkuntza gutxitua eta hizkuntza hegemonikoa ere botere harremanek lotzen dituztela badakigu. Badakigu euskaraz edo erdaraz aritzeak hizketarako moldeetan, lekuetan, gaitegian eta prestigioan eragina duela.

Euskararen normalizazioa eta genero (des)berdintasuna dira jokoan prestigioaren, pribilegioen eta eskubideen banaketak osatzen duen jendarteko botere sarean. Euskara eta emaztea, biak dira menderakuntzaren alaba, eta, horregatik, biak dira ahalduntzeko eta boteretzeko lekua.

Lorea Agirre kazetaria, ikerlaria eta Jakin aldizkariko zuzendaria da. Idurre Eskisabel EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean irakasle da. Beren ikuspegiak « Trikua esnatu da » (Lisipe saila) liburuan agertu berri dituzte. Beren ahotik deskubrituko dugu euskarak eta feminismoak batak bestetik zer ikusia eta zer ikasia dutela.

Berriz hor gira lau ostegunekin otsail huntan. Huna moldatu dugun egitaraua : 02/01an, hizkuntz eskubideen araberako hizkuntza politika batetaz Haitzpea Abrisketa eta Argitxu Etxandirekin ; 02/08an, etxekoen janaria etxekoz-etxeko egiteaz, Gorka Torrerekin ; 02/15an Amikuzeren bilakaeraz Jean Errecart-en aroan, Auxtin Errotabehere, Jean Claude Mailharin eta Batita Bolokirekin ; 02/22an Asisko Urmenetarekin « Eusklabo alaiak » bere azken komikiaren inguruan solasean. Gaualdia guziak arratseko 8ak30etan hasten dira, eta Donapaleuko auzitegi ohian den herri elkargoko bilkura gelan izaiten dira.

Otsailaren 1a

Gure hizkuntz eskubideek ze hizkuntz politika suposatzen dute ?

Hizlaria : Haizpea Abrisketa, Kontseiluan Hizkuntz eskubideen protokoloaren arduraduna eta Argitxu Etxandi, zuzenbide ikerlea.

Orohar gure hizkuntza ez da desagertzeko lanjerretik salbu. Egin, egiten dira gauzak, baina medikuak eritasunari dohakion erremedioa hautatzen duenean bezala, zein dira gaur egiten ditugun gauzetan placebo hutsak direnak eta zein osasunera itzultzeko balio luketen hizkuntz politikak ? Hitz batez erraiteko, gure hizkuntz eskubideak nola errespetatuak izan daitezke ? Hortaz mintzatzeko Euskararen gizarte erakundeen Kontseiluko Haitzpea Abrisketa Urruñarra eta Zuzenbide ikerlea den Argitxu Etxandi Izpurarra gomitatu ditugu. Huna beren solasa zein izanen den :

Hizkuntza eskubideak oinarri hartuta Kontseiluak Europako 30 hizkuntza komunitateetako 120 eragile baino gehiagorekin batera 185 neurri biltzen dituen Protokolo bat osatu dute. Bertan hizkuntza gutxituetako hizkuntza komunitateek beren egoera irauli eta berdintasun egoerara heltzeko beharrezkoak diren neurriak zerrendatzen dira.

Solasaldi honetan protokoloaren aurkezpena eginen dugu baina batez ere protokoloak tresna bezela zoin balio dituen aztertuko dugu eta geroari begira ipar Euskal Herriko testuinguru berri huntan zoin aukera eta tresna behar dugun ausnartu nahi genuke hizkuntza eskubideen ikuspegitik. Nola hobetu dezakegu gure hizkuntzaren egoera hizkuntza eskubideen ikuspegitik? zein ekarpen jaso dezakegu hortik eragiteko?

Uste dugu Hizkuntza gutxitu batek bizirauteko tresna indartsu eta eraginkorrak behar dituela, hots, Hizkuntza politika integral batek soilik erantzungo diola egoerari. Eta horretarako ezinbestekoa dugu lehen bezela orain ere herri dinamika eraikitzaileak atxiki eta garatzea.

Otsailaren 8a

Etxekoen janari guzia ekoizteko laborantxa

Hizlaria : Gorka Torre, familiaren esperientziatik mintzo.

Giren lekurat helduak girela, eta dugun mundu hau dugula begipean, bi galde egin daitezke :

• Nola kendu zieten laborariei etxekoen janari guzia ekoizteko posibilitatea ?
• Nola, merkatuan sartuz, laborantxa kutsatzailea bilakatu zen ?

Behorlegi Intxauzpean, Odei Bimboire eta Gorka Torreren familian, behar dituzten janari guziak etxekoz-etxeko egiteko helburuarekin, beren esperentzia daramate. Alde pratikoan, beren hautuak ainitz jakintza eta espregu lantzea erran nahi du, eta alde filosofikoan berriz, erroak bezain abarrak luze dituen kausa-ondorioen soka txirikordatzea asmo ditu. Huna beren erranetarik, laborantxa mota hunen helburuak bat bestearen segidan emanak hemen berean  :
« kutsadurarik ez sortzea ; beroketa klimatikoa ez eragitea ; etxaldeko energia naturalak erabiltzea ; lan tresna sinple eta ez motorizatuak erabiltzea ; hirien haunditze katastrofikoari aurre egitea ; planeta desegiten ari den gehiegizko haragi kontsumoa txikitzea ; jaten ditugun abereak guhaurek hiltzea ; merkatutik ateratzea ; merkatuak desegin dituen auzolana eta biltzarrak berreraikitzea ; Euskal Herritarren independentzia eraikitzea ; lan kantitatea gutxitzea ; landa eremuen estetika berreskuratzea ; landareen hazkuntzaren edertasunaz gozatzea ; bioaniztasuna garatzea ; hazien kontrola osoa berreskuratzea ; haurrentzat hezitzaile izatea. »
Hitzaldi teorikoa, etxekoen janari guzia ekoizteko bidean den etxalde baten esperientzia praktikoen aipamenarekin batera eginen da.

Agian, « garapenak » ezarri eta ezartzen ari gaituen ateka gaixtotik jalitzeko xendrak ezagutzeko balioko du gaualdi hunek.

Otsailaren 15a

Jean Errecart eta Amikuzeren bilakaera

Berriki Auxtin Errotabeherek « Jean Errecart, la grande mutation » (Jean Errecart, mutazio handia) liburua agertu du frantsesez ELKAR argitaletxearen eskutik. 1945ko gerlatik landa gure lurraldearen egoera irauliko zituzten legeak izan dira. Jean Errecart, aldaketa horien erdian gertatu zen eta horien gidari ere, beste hainbatekin alabaina, alde ekonomikoan bezainbat sozialean : elektrika, ura eta bideak etxeetara ekarriz bixtan dena, baina bereziki etxetiargoaren klase sozial apalenaren altxatze ekonomikoa gauzatuz, LUR BERRI koperatifaren bidez, arto hazitakoarekin eta beste…

Ohartu behar da Amikuzen, gaineratiko Baxenabarren ez bezala, laborarien %80a zirela etxetiarrak. Feodalismoari konpara daitekeen gauza ahantzi bat da orai etxetiargoa, baina imajinatu behar da lurjabe handi batzuen peko zirela hauek, etxalde ttipi batzuetan, beren ekoizpenaren erdia nagusiari zor ziotela, berak deus gutirekin bizi behar zutelarik beren familiarekin.

Gerla ondoan, afermaren legeak errota itzulikaraztea ahalbidetuko du. Alabaina, aldaketa ez zen ura errekan ixurtzen den bezain aise egin !

Pare bat hamarkada laburrez, egoera trixte batetarik jali zen Amikuzeko jendartea, aldiz aldaketa orok, zerbait uzten du bide bazterrean, euskal identitatea adibidez gure kasuan, eta ongiak bere gaitzak dituelakotz berekin, gaurko begiz ikus ditzazkegu produktibismoari loturik direnak gure gainean ditugula indarrean. Aldiz, mendi eskualdean, hastapeneko egoera desberdina izanki, desberdinki egin da garapena, identitateari dohakionez konparazione.

Gaualdi horren helburua, Jean Errecart-en ibilbideaz balia, garai horien oroitzeko baliatuko dugu, nundik jiten giren ikusteko, eta nolaz honaino helduak giren argitzeko. Hiru hizlari izanen ditugu bidelagun : Auxtin Errotabehere, Jean Errecart-en ibilbideaz argitzeko, Jean Claude Mailharin Amenduztarra etxetiargoak Amikuzen izan duen pizuaz eta nola gauzak aldatu diren kondatzeko, eta Batita Boloki, Etxarriko AFMReko eskolier batzuek mendi aldean eta Amikuzen zertan bermatu den garapena agertzeko asmoz eraman inkesta baten ondorioez aritzeko.

Otsailaren 22a

« Eusklabo alaiak » : gure dramaren komikia

Hizlaria : Asisko Urmeneta komikigilea

AsisKoren teleberri grafiko berria dugu eskuen artean. Fikzioaren estakuruan -Robinson Crusoe eta Ostiralen arteko harremanen berrirakurketa da liburuaren ardatza- gure buruaren parodia kritikoa marrazten dauku. Alabaina, asmatu beharko zinuten, gu Ostiral gira, gu hori herri ukatu gisa identifika gintezken banakako horiek guziak girelarik. Eta mirailaren parean ezartzen gaitu zikili sortzaileak : autoestimu kaxkarra, erdaldunarekin sumisioa, populu bat beti eskean dabilena… Alien-nazioa, ororen buru, bere hitzetan. Eta karikaturatik haratago, ildo politiko argia planteatzen dauku : emantzipazio mentala dukegu lehen urratsa emantzipazio nazionalera buruz jotzeko… ez gira txipiak, ez gira inoren barne-afera, ez gira estaturik gabeko herria… eta sustut, ez dugu baimendu gure buruaren kontrako bahimendua. Solasaldi-eztabaida honetan ikusiko dugu independentzia ez dagokiola zientzia fikzioari, baina zientzia politikoari. Egingarri ezezik, nahitaezkoa.

Agian, Katalunian azken 5 urteetan bero-beroan gertatzen direnen ulertzeko balioko dauku, eta agian gurean gertatzen diren beste hainbaten irakurtzen lagunduko gaitu. Dena den, gauzak buruan hasten direla erakutsi nahi dauku, bakotxarenean, eta burutzen badira edo ez badira, buruan egin beharrezko aldaketak egin edo egin ez direlako izan daitekela…

2012an, Deskonkista eguna antolatu zen Donapaleun, Nafarroa bizirik ekimenarekin eskuz-esku. Jada orduan, talde bultzatzaile arin hartan partaide izan zen Asisko ere. Nolazbait, hor dugu berriz gure artean, orduko ideiari mamia emanik, marrazki hitz eta konzeptu-joko erauntsi batean.

On dagizuetela aurtengo Otsail ostegunek ere, zuri bereziki, honaino heldu ziren irakurle horri ;)))