Hiru parte ditu liburuak :

- Hizkuntzaz : gure hizkuntzari azken mendean gertatu abandono masiboaren esplikazione batzu proposatuak dira irakurlearen gogoeta akuilatu nahian. Galtze prozesuaren ulertzeak laguntzen ahal gaitu gai honekin baketzen agian. Haatik, inportantena da galtzea izan bada, berreskuratzea ere izan daitekela, gisa hartako baldintzen sortzen jakiten badugu. Norbere bizian lehenik…

– Historiaz : AMIKUZEko historia jorratzen du parte honek, prehistoriatik haste joan den mendea arte. Historia aberatsa, NAFARROAko erresumarenean paper garrantzitsua jokatzerainokoa.

– Literaturaz : kantu, ipuin, poema, antzerki ala nobela idazle frango kondatzen ditu AMIKUZEk ere. Hauen talenduen jasta labur bat eskainia da.

« Amiñi bat, amiñi bi, euskaraz giten bizi » errepikatzen du kanpaina hortarako adelatu kantuak. Hitzak liburuko azken hostoan aurki dezazkezue. Amikuzeko geografia desberdinetan barna eramaiten gaituzte, ozen erraiteko euskaraz bizi nahi dugula.

Ikus hemen dokumentu osoa (saka moleta gain behera) eta telekarga nahi baduzu.

 Konbentzituak gira gaur Amikuzen den giroak, badituela erro batzu eskualde hunen historian :

• Euskarari buruz halako ahalge bat bada, agerian bederen, euskara gehien abandonatu duen eskualde bat da,

• Hiri nagusia (Donapaleu) eta inguruko herri ttipien arteko harremana, minbera izana da,

• Hemen goizik eta azkarrago, aitamek ukan dute errabia bezala beren haurren eskolatzeko nahia, beren haurrak jalgiarazteko arbasoek ezagutu duten egoeratik. Ez da kasualitatea (geografikoki diferentzia izanik ere), hemen sortu bada LUR BERRI (laborantza koperatifa handia), Jean ERRECART bezalako leader bat, …

 Bilakaera horrek ondorioak baditu. Ondorio txarrak (euskara, kultura, abertzaletasuna, …) eta onak (?)(ekonomian eta laborantzan dinamika, …), 50-60 hamarkadan sortuak girenek senditzen dugu barnetik. Amikuzeko zkizofrenia hau nahi ginuke ikertu (gure barneko minak sendotu..?) eta pentsatzen dugu orai dela mementua eta ordu dela: gure belaunaldiak badu zer kondatzeko, bai eta ere etxetiergoa barnetik ezagutu duen belaunaldiak ere, bainan desagertzen ari da.

Gure hipotesia

Nafarroaren konkista burutu zelarik, Donapaleu bilakatu zen Nafarroako (edo erresuma hartarik gelditen zen xoko ttipiko) hiri nagusi. Beraz 1530etik 1630 artio, Donapaleu izan da erresumako adminiztrazio zentroa. Sinbolikoa izanik ere, erregeak boterearen ikur guziak nahi ukan zituen hemen kokatu. Frantziako iraultzaren ondotik ere, Donapaleun izanik auzitegi garantzitsua, hunarat jin dira metaka bai juje, bai uxer, idazkari, funtzionario, … Haboroxiak denak eskolatuak eta aberatsak! Boterea eta sosa uztartzeak abiatu eta bultzatu du prozesu madarikatu hau:  zorra, dirua ezin itzulia, auzia, etxe saltzea, kanporatzia, etxitier bilakatzea!

Gure xedea

Nahi ginuke ikerketa batzuen medioz, etxeko jaun/etxetier bilakatze horren giltza, misterioa atzeman! Euskal Herriko Unibersitatean erakasle bat kontaktatu dugu, hea gure asmoak erhoak direnez jakiteko. Hala ez bada, laguntzen ahal bagintu …

Euskaraz bixtan dena…

Herrika eta etxeka, bai eta ere Amikuze guzia orokorki hartuz, nahi ginuke lurren eta exaldeen ixtorioa ikertu, eginahala urrun joanez, lehenik jendeen memoria kitzikatuz, gero karta zaharrak irakurtuz eta notario paperrak miatuz. Paraleloki nahi ginituzke lekukotasunak bildu, etxetiergoaren ahozko (eta izkiriatuak direnak ere) legeak edo araudiak metatzeko. Hea zer argazki ateratuko den hortarik…

Gai zabal hunen edozoin partetaz interesatuak bazirezte, jin goxoan gure ganat, bada zer egin!