Atharratzen abiatu eta 2026/03/29an Bilbora heldu zen 11.eguneko ibilbidearen ondotik Korrika. Aurten mezua zazpi probintzietako zazpi gaztek ondu dute, aniztasuna, gaztetasuna eta engaiamenduaren adibide argia zekartela.

Hauek izan dira mezua idatzi duten zazpi gazteak: Oier Iñurrieta Garmendia, Oihana Arana Cardenal, Elene Mengyu Larrinaga Bilbao, Beñat Jusue Rosano, Aitzol Gil de San Vicente Pla, Xalbat Alzugarai Etxeberri eta Leire Casamajou Elkegarai.

Bilboko udaletxearen aurrean, milaka euskaltzale parean zituztela, txandaka irakurri dute mezua:

«Euskara gara eta hemen gaude. Eskutik eskura trazatu dugu gure herriaren gorpuzkera. Hatsanturik, baina aitzina eraman gaitu gorputzak. Urrats bat eta bestea, lurrean errotuz.

Korrika dabilenean izerdiz betetzen den gorputza da gurea. Borrokaren eta desiraren aztarnak harro daramatzana. Korrika dabilenean taupadak azkartzen zaizkion gorputza da gurea. Asaldatu egiten dena. Nekatu egiten dena. Hunkitu egiten dena. Korrika dabilenean indarberritzen den gorputza da gurea. Etengabeko eraldaketak aberasten duena. Beti aurrerantz doana.

Gure gorputzak esan nahi duen dena euskaraz da, baina ez du esan nahi bakarrik euskara. Egin nahi du berba nekeaz, pozaz; botereaz, minaz. Egin nahi die orro batzuei eta irri besteei.

Zenbat gara? galdetzen genuenok nortzuk garen ere jakin nahi dugu orain. Nondik garen, zergatik egiten dugun hau guztia, zerk sortzen duen gutasuna. Euskara gara diogu, ez euskara naiz. Komunitateaz ari gara. Beso zabalik dagoen gorputzaz, zeinak leihoak dituen begietan. 

Urrats bat eta bestea, gorputz bat egin dugu denona. Ez dezagula ahaztu hori bihar, bakoitza berera itzultzen garenean. Euskarak egin du gorputza. Hizkuntzak eraldaketarako tresnak dira, leku bat ematen digute bizi gaitezen. Euskarak herri hau eman digu. Horregatik mintzo gara izateaz, egiteaz. Euskaraz egin egiten da, baina izatea ez da edozein gauza. Izatea egotea ere bada, nonbait mugimenduan, borrokan.

Urrats bat eta bestea, aurrekoei jasoa dakargu ahots berrietan. Honaino heldu gara, bai, baina ez gara iritsi. Oraina berehala amaitzen da. Azalberrituta datoz munstro zaharrak, baina gorputz bat sortu dugu. Askotarikoa, konprometitua, indartsua. Eta gaur hemen badago, egongo da bihar ere.

Euskara gara eta hemen gaude. Hemen gara eta euskaraz gaude.

Aurrera goaz. Bazatoz?»

Mezuaren idazleak

Mezuaren idazleek egin duten bidearen berri eman du AEK-k. Iñurrietak 25 urte ditu, irakaslea da, eta euskaraz bizi da Gasteizen. «Gero eta espazio eta eskaintza euskaldun gehiago ditugu gurean; horietako bat da Korrika baten harira sortu zen Zunba Herrikoia, zeinetan 2018tik hartzen dudan parte», kontatu du. Korrika beti izan du oso kuttun, gurasoei eta AEK-ko kide den izebari esker. Hamaika oroitzapen eder ditu; 23. Korrikan Gasteiz osoa egin zuen «furgoneta magiko horren barruan» esatari, eta orain bete du lekukoa eramateko ametsa: «Non eta Bilbon; noiz eta 24. Korrikan; zein eta azken kilometroa; nola eta mezulari gisa; norekin eta beste sei lagunekin».

Aranak ere 25 ditu, eta Eskoriatzakoa (Gipuzkoa) da; Korrikak txoko berezi bat dauka haren memorian: «Haurtzarora narama, jaioterrira, amaren eskura». Aranaren etxea beti izan da euskalduna eta euskaltzalea, baina argi du bederatzi urterekin bertso eskolan hasi izanak oso eragin sakona sortu ziola nerabezaroan, «neure burua euskaraz dela ondoriozta nezan». Donostiara joan zen Gizarte Antropologiako ikasketak egitera, «eta bertan topatu nituen transfeminismoa eta ikuspegi horretatik euskaraz bizitzeko aukera». Umetatik izan da berbazalea, eta zaletasuna ogibide bilakatu du: «Berbak oinarri dituzten hainbat arte adierazpide lantzen ditut orain nire egunerokotasunean: literatura eta bertsolaritza, batez ere».

Larrinagak 23 ditu, eta Barakaldokoa (Bizkaia) da; Txinan jaio zen, 2003an, eta 11 hilabeterekin heldu zen Euskal Herrira, gurasoek adoptatuta. Euskara txikitatik izan du presente: «Amak Pirritx eta Porrotxen kantak jartzen zituen, eta ETB3 pizten zuen, bi alabok Doraemon ikusteko». Amarekin joan zen lehendabizikoz Korrikara, 7 urterekin: 17. Korrika zen, eta buruz ikasi zuen Euskalakari kantaren letra. Nerabezaroan, D ereduan ikasi arren, «institutuko irakasleekin hitz egiteko bakarrik» erabiltzen zuen euskara, eta gainditu beharreko irakasgaia besterik ez zen harentzat. Amak AEK-n izena ematera animatu zuen, eta, unibertsitatera sartzean, ikasketak euskaraz egitea aukeratu zuen: «Lehen aldia izan zen hainbeste euskalki entzun nituena, eta ama izugarri poztu zen lagun berriekin euskaraz hitz egiten hasi nintzenean». Gaur egun, ahizpa eta biak euskaraz dakien lehen belaunaldia dira familian: «Ama hizkuntza gaztelera izan arren, ni euskalduna naiz amari esker».

Jusuek 28 ditu, eta Tuterakoa (Nafarroa) da. Argia ikastolan euskaldundu zen: «Hamasei urterekin konturatu nintzen zein txikia den Tutera». Orduan hasi zen, auzoko beste gazte batzuekin batera, Euskararen Eguna, gazte egunak eta bestelakoak antolatzen: «Pixkanaka, belaunaldi berriak gerturatzen hasi ziren, eta, Tuterako jaietan gazteontzako espazio propiorik ez zegoela konturatuta, txosnak jarri genituen». Batxilergoa gaztelaniaz egin ostean, unibertsitate garaiko urteetan militantziak ardaztu zuen haren bizitza; hala, 22 urterekin, Union Tutera taldearen sorreran parte hartu zuen, euskara, parekidetasuna eta kultur integrazioa sustatzeko. 28 urterekin, Tuterara itzuli da bizitzera: «Oraindik gauza asko ditugu egiteko, baina sinisten dut egunen batean euskaldunok Tudelako auzo periferikoa izateari utziko diogula; badakit ia 40.000 biztanleko hiria bihurtuko garela».

Gil de San Vicentek 23 urte ditu, eta Hendaiakoa (Lapurdi) da. Donostian jaioa da, bertan bizi izan zen zazpi urtera arte. Gatazka politikoaren ondorioz iritsi zen Ipar Euskal Herrira, eta haur motxiladuna izan zen. Euskara du ama hizkuntza, baina euskararekiko lotura Bernat Etxepare lizeoan sendotu zuen, «euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko borrokan. Ipar eta Hego Euskal Herria lotu gintuzten ikastolek, ikasle mugimenduak eta euskarak». Garai hartan hasi zen militatzen, «eta orduan egin nintzen abertzale». Medikuntza ikasten ari da EHU Euskal Herriko Unibertsitatean: «Muga administratiboak oztopoak dakartzan arren, hori zen euskaraz ikasten jarraitzeko aukera bakarra».

Alzugaraik 24 ditu, Urepelekoa (Nafarroa Beherea) da, eta BERRIA egunkariko kazetaria da Baionako ordezkaritzan. Euskara etxean ukan zuen. Hezkuntza sistema elebidunean ibili zen hemezortzi urte izan arte. Besteak beste horren eraginez, zera gertatu zitzaiola esan du: «Nerabezaroan frantsesak gaina hartu zidan, etxetzat nuen hizkuntza kasik suntsitzeraino». Hamalau urte zituela, Korrika Urepeletik abiatu zen, eta horrek lagundu zion nolazpait etxeko zimenduak berriz eraikitzen. Ondotik izan ziren kolegiotik lizeorako saltoa eta euskarari buruzko kontzientziazio prozesuaren hastapena: «Hango irakasle batzuei eta, batez ere, bertan ezagutu lagunei zor diet berreraikitzen hasi zen etxearen zimenduak segurtatzea». Zimenduetatik paretak eraikitzerainoko bidean, Gasteizera joan zen. «Etxearen teilatua, berriz, Basaizea elkarteko lagunei zor diet, fakultate denboran hasi bainintzen hantxe engaiatzen». Geroztik gurutzatu dituen lekuek eta jendeek etxea bukatu eta fin apaindu diote, «ene etxea berriz ere euskara(z) izan dadin».

Azkenik, Casamajouk 23 ditu, eta Sohütakoa (Zuberoa) da. Alzugarai bezala, BERRIA egunkariko Baionako erredakzioan dabil lanean. Alta, frantsesa du ama hizkuntza, «ez amak ezta aitak ere ez baitzekiten euskaraz, ni eta ene ahizpa-anaiak sortu ginelarik». Haatik, euskaraz izan ez bada ere, «euskaratik hazi gaituzte hatsarretik, eta bide horretan jarraikitzen dute oraino ere. Hola egin gaituzte euskaltzale, abertzale; gure hizkuntzaren eta herriaren aldeko militante». Haiei zor die, hortaz, euskara izateko hautua ukan izana. Hautu horren egiteko adinera heldu zirelarik, hain zuzen, «gurasoen ildo beretik aritzea» deliberatu zuten ahizpa anaiek: «Hizkuntza ohiturak aldatu, eta euskaran murgildu ginen osorik, eskain ziezazkigukeen alde guziei beso zabalik. Orain arteko bidean, beste batzuek ere euskara egin gaituzte are gehiago: pertsonak eta lekuak, gaiak eta arloak; dudarik gabe, horietarik bat da Korrika».

Justizia bai, gutizia ere euskararentzat !

Frantsesa edo espainola diren hizkuntza hegemonikoaren alde, otso-zakur handi bat bada : legea, konstituzioa. Iparraldeko kasuan, Villers-Côterets-ik (1539ko agorrilan) deliberatzen du Frantxua I. lege hizkuntza, juje eta notarioen hizkuntza, frantsesa dela, hots, gauzeri balioa ematen dioten guneen hizkuntza. Frantses iraultzatik jakobinismoa da gailen eta 19. mendean derrigorrezko frantses hutsezko eskolatzearekin eta 20. mendeko 3 gerlen konskripzioak periferiak zentrifugoan sartzen ditu, belaunaldiz-belaunaldi. Ondorioa : transmisioaren etena gauzatzen da belaunaldi frantses elebakarren produkzio masiboarekin 1960 urteetarik aitzina. Diglosia egoeraren eta trauma bortitzaren herentzian, ahalgea eta auto-gorrotoa saritzat.¹

Aro modernoan, hizkuntza nagusitueri funtzio berriak gehitzen zaizkie : nazioarteko, estatu mailako, modernitatearen, teknologia berrien, jakintzaren hizkuntza dira, eta orain herri ttipieneraino aisiaren eta « kulturaren » hizkuntza.

Euskarak nekez ditu zurubi horien mailak igaiten. Euskara atxikitzen dugunek (balizko) estatu hizkuntza bezala ikusten ote dugu, ala denboran tokiko elitek egiten zutena egiten dugu, frantsesez gure artean eta euskara, lehen jende « xeheari » mintzatzeko hizkuntza, orain agurtzeko edo haurrekin aritzeko ?

Iparralde honetan ikastolak sortu aitzineko belaunaldikoak euskaldun zaharrak gira. Euskaldun zaharrek idatzi badute ere, modernitatearen idazteko gaitasuna gutik landu dute. Euskalduna, euskal hiztuna, « atxikizalea » izan da, eta deus guti « garatzalea ».

Euskaldun zaharren masa hori desagertzen ari da, zahartuak eta gehienak hilak engoitik. Gaurko euskaldunak ikastolatik atera horiek dira gehien bat, idatziaren eskolatik pasatuak. Minoria dira gizartean, eta masa handiena gaur bizitzen da euskararekin igurtzirik gabe ere berdin.

Hizkuntz atxikitzalearen aroa bukatzera doa, gehiengo deklinentearen aroko reflexa izan baita. Gaurkoa, abandonoa ekarri duen atxikimendutik erabileraren hautura egiteko aroa dugu.

Korrika edo Herri Urratsetik Euskaraldira den aldea horren kontzientziaren formulazio argia da, erabileratik komunitate egin behar dugulakotz. Gainera, sekula ez eta, izan frantsesaren ala espainolaren menpe, lurralde osoan ber problematika bizitzen dugula lirudike, gaia molde berean senditzen dugula, behar hori sedimentatzen zaigula gure eguneroko ezinetan. Belaunaldi berriek erabileraren kontzientzia agerianagoa dutela dirudi. Edozein gisaz euskaldunak horien gainen du kondatu behar, gerorik izatekotan oraino.

Arazo larria dugu, ezen otso-zakurra beti hor baita bere egitura zaintzen, bere hegemoniaren berme den arkamasari eusten. Eta gure tribua, indarren metatzeko esperantzan, agitazioan beti. Xinaurri troparen gisa bagabiltza gure gorputza baino handiagoa den zamaren eramaiten, itxuraz molde desordenatuan, baina hala holako koordinazio edo ballet disonante baten antzean. Otso-zakurra botatzea dugu amets -bera eror baledi bederen- lehen sinoan laguntzeko prest…

Baina anartean, gure destinua gure zamaren eramatea da, eta hori alaitasunak eta egin urratsaren satifazioak ematen duen bolaiarekin obratzen dugu, taldearen berogian… eta pesta biharamunean, hainbat gaixto gure xinaurri izatearen kontzientziak gaina hartzen badigu. Egitura gure kontra dugu, eta gure ekinak anekdota dira helburuari begira, usu egin orduko berriz eraikitzekoak baitira, ia zerotik, etengabe.

Arrazoinekin, egiturari justizia eskatzen diogu, eta eskatu behar diogu. Arrazoin berarekin euskaldunari, eta euskaldun izan nahi duenari, gutizia eskatzen diogu, euskararen gutizia azkar bat, bizi guziko urratsak, nazio eta estatu funtziotik intimoeneraino ziliportatuko duen erabileraren gutizia !

Atharratzetik abiatzea sekulakoa izan da, eta Donapaleun ere animaleko jendetza bildu zen. Lasterka ari zirenak batetik, baina agian berritasuna zen, karrika bazterretan txaloka anitz-anitz jende bazegoela. Orduak ere lagundu zuen (7ak30).

Ondoko Korrika igurikatzen dugu bi urteren buruan, eta anartean gogotik erraiten ahalko dugu: Amikuzen ere… euskaraz !

Agian ikusi duzue, beste alditan egin den bezala, Korrikaren mapa argiztatua ezarri dela Herriko etxeko mitraren gibelean, Kenedi ostatuaren saihetsean. Sobera ederra egin daukute aurten ere :

Hona egunean berean hartu argazki zenbait hementxe. Aise gehiago atzemanen dituzue KORRIKAren webgune ofizialean.

2026ko martxoaren 31an, astearte arratseko 20:30etan, Donapaleuko zineman

 Zazpi laburmetrai berri euskaraz pentsatu eta eginak ekarrarazten ditugu Donapaleuko zinemara.

Film laburren zirkuitu ibiltaria da Laburbira eta, urtez urte, euskaraz sortu eta ekoitzi lanen bilduma eskaintzen die herritarrei.

2 helburu nagusi erdiesteko sortu zen Laburbira: euskal zinemagintza hauspotzea batetik, zinemagileei beraien filmak erakusteko aukera emanaz, eta herritarrei euskaraz sortu film laburrak ezagutaraztea, bestetik.

Bi helburuak betetzen direla erran dezakegu, 23 urtez bete ere, euskal zinemagintzaren erakusleiho aparta baita TAUPA mugimenduak antolatzen duen LABURBIRA.

Euskal zinemaren loraldiaren ale berriak ikusgai izanen ditugu Donapaleun berean…

]]> http://zabalik-amikuze.eus/laburbira-euskarazko-laburmetraien-festibala/feed/ 0 http://zabalik-amikuze.eus/xan-komikiaren-aurkezpena-donapaleuko-mediatekan/ http://zabalik-amikuze.eus/xan-komikiaren-aurkezpena-donapaleuko-mediatekan/#comments Wed, 11 Mar 2026 08:35:29 +0000 http://zabalik-amikuze.eus/?p=4710 Segi irakurtzen →]]>

XAN komikiaren aurkezpena

Emma eta Maialen ARESTEGI

Donapaleuko mediatekan

Apirilaren 25ean, ibiakoitz goizeko 10etan

Xan hiri handi batean bizi da ikasle eta Euskal Herrira sartzen da 2020ko konfinamendu garaian. Bere haur denborako ingurugiroan murgilduko da berriz, amaren etxean, betiko lagunen ondoan, usaiazko herrian eta karriketan. Mutikoak – munduko edozein gaztek bezala – momentu latzak pairatuko ditu. Ikasketak segituko ditu internetetik, eta etxean zerraturik egonen da egunak eta egunak, bakartasun minbera baten preso. Mila galdera sortzen dira bere baitan. Ba ote dakit barnean nor naizen ? Besteek ere ene kezka, duda, arrangura, beldur berdinak ote dituzte ? Besteak bezalakoa ote naiz ? Kanpotik erakusten dudan hori ote naiz ? Nork bere buruaren ezagutzeko bidea luzea iduritzen zaio Xan-i. Baina, mendia hor da, amatxiren etxea, ostatuko lagunak, baita musikaren unibertsoa ere, eta Xan-ek ez du amor emanen. Tono berde eta urdinetan eraiki marrazki hunkigarriak lagun, irakurlea ohartuko da galderak pausatzea erantzunak aurkitzea baino inportanteagoa dela.

Ttipi ttapa ttipi ttapa

24. KORRIKA heldu da Amikuzera…

Poteo-bazkari kantatua : Martxoaren 7an, ibiakoitz goizeko 10:30etan hitzordua Donapaleuko gau eskolan.

- eguerdiak arte, irekiak diren 3 ostatuetan kantu eta pintxo, kantuz eta dantzan, triki musiken xoramenean…

- oren batetan, Kantu bazkaria Gabadiko gelan, Gozo goseren eskutik. 20€ helduentzat eta 8€ haurrendako.

 - izen emaiteak mezuz otoi : 07 71 25 24 96

Korrika ttipi Donapaleun: Martxoaren 13an, ostirale arratsaldez.

Eskola guzien parte hartzearekin… Zoazte haien txalotzera !

Errigora aperitifa marrazkitua : Martxoaren 16an, astelehen arratseko 7etan, Touzaa etxean. Errigorako produktuen pintxo dastaketa Asisko Urmenetak diskurtsoz marrazkiturik…

Korrika gaualdia : Martxoaren 19an, ostegun astiri eta gauez

 Korrika Atharratzetik abiaturik, Arüen sartzen da 18.27tan eta Mehainetik jalitzen 21:20ak inguru. Donapaleun dukegu 19:25etan.

Lekuko eramaileen zerrenda kilometroz-kilometro atzemanen duzue ondotik den taulan.

Korrika pasatu ondotik pesta egiten ahalko dugu Airetik gelan. Jateko, edateko, dantzatzeko eta kantatzeko manera izanen da.

Gurekin izanen ditugu Andoni OLLOKIEGI eta GAITAMIK txaranga.

Ongi pasatzeko doia!

Maskaradak urtarrilaren 18 huntan abiatu diren bezala, Libertimenduen sasoina Iruñean hasiko da otsailaren 7an. Eta biharamunean Donapaleun izanen gira. Aurten ere talde berritua eta gaztea izanen da eta beti bezala joanen gira irri egitera, gozatzera, eta elgarrekin udaberriari dei baten egitera… euskaldunen usantxan eta funtsa duen moldean !

Donapaleun bazkaltzeko :

- edo mezu bat utziz : 0611124985

- edo Helloasson : https://www.helloasso.com/associations/amikuzeko-ikastola/evenements/amikuzeko-libertimendua-bazkaria-2026

Libertimendua tour :

Otsailak 7 larunbata

• Arrotxapeko libertimendua. Non: Iruñea

Otsailak 8 igandea

• Amikuzeko libertimendua. Non: Donapaleu

Otsailak 15 igandea

• Garaziko libertimendua. Non: Donibane Garazi

• Iruinkokoa. Non: Iruñea
• Zirikoketa. Non: Astigarraga

Otsailak 21 larunbata

• Oztibarreko libertimendua. Non: Zehazteke
• Arrosadiako libertimendua. Non: Iruñea
• Dibertimendua. Non: Añorga

Otsailak 22 igandea

• Baigurako libertimendua. Non: Luhuso

Otsailak 28 larunbata

• Markina-Xemeingo libertimendua. Non: Markina-Xemein

Martxoak 1 igandea

• Baigorriko libertimendua. Non: Baigorri

Martxoak 14 larunbata

• Hazparneko libertimendua. Non: Hazparne

 Baga: Prefeta espantuka arizana da auzapez guzieri idatziz, euskararentzat sekulako diruak xahutzen dituela estatuak (ez du erran frantses hutsarentzat zenbat egiten dituen parean, alabaina euskarari ez doatzin buxet guziak harentzat dira!)

 Biga: 60 hautetsik erantzun diote frantses estatuak « linguizidio » bat obratzen ari zuela gurekin, gu eta gure hizkuntzarekin.

 Higa: Prefeta « gutun politiko » horrek gaitzitu du, eta erran du « linguizidioa aipatzea bera, errepublikaren baloreen kontra joaitea da ».

 Laga: EEPk 2050eko biztanleen %30a euskal hiztunetara heltzeko – minimoma dena nahi badugu gero euskaldun bat izan gure lurraldean – karkulatu zuen 4 instituzioek 650000 €z emendatu behar zutela beren urteroko parte hartzea (Estatua, Eskualdea, Departamendua eta Elkargoa). Estatuak berehala 100000 € emanen zituela erran zuen. Prefeta kontent da eta harro delibero horrekin.

 Boga: Joan den astean, Ministerioan ziren EEP eta hemengo hautetsien ordezkaritza bat. Baxoan matematikak euskaraz eginen zirela uste zen. Eta ez, ez oraino, goizegi da ! Berantago agian ! 

 Sega: Hautetsien ordezkaritzak positibo kausitu dute emaitza, urte baten buruan zerbait izanen zela (agian!). Seaskak eta euskaraz bizi nahi dutenek ez !

 Zai: Manifestatzeko aski arrazoin badugu, hori gabe sudurrera irri egiten baitaukute. Iduri luke denetan tinkatzen eta gibelatzen ari direla – kasu, beti alde direla erranez -. Testatzen gaituzte ! Orain guri da testa beste sentsura egitea…

 Baionan, urtarrilaren 24an, 13:00tan, Xaho kaian.

Erantzun dezagun Seaskaren deiari :

«Euskaltzaleak, familiak, herritarrak eta hautetsiak desadostasuna adieraztera gomitatzen ditugu».

Hitzaldiak DONAPALEUko TOUZAA etxean iganen dira. Arratseko 8ak30etan hasten dira, tenorez. Hitzalditik landa, baso bat eta bixkotxatto bat partekatuz bi ele partekatzen ahalko ditugu.

Koherente izaiteari ausikia eginez, aurten Otsail ostegunak urtarrilako azken ostegunean hasiko dira. Gutiago ezinez…

Hona aurtengo prestatu dugun menua

• 01/29an, ASISKO, SORGINA BANAIZ bere dokumentalarekin
• 02/05ean, Joseba SARRIONAINDIA idazlea, kolonialismoaz eta bere ondorioetaz,
• 02/12an, Pauline GUELLE ikerlaria, Estatuen inpunitateaz torturaren erabilera iraunkorrean,
• 02/19an, Leire eta Intza CASAMAJOU ELKEGARAI pastorala idazleak, Lurdes IRIONDO euskal kanta berriaren aitzindariaren obraz eta aurtengo Sohüta-Hokiko pastoralaz,
• 02/26an, Iker ELOSEGI naturalista, Euskal Herriko faunaren berezitasunez, publikatu berri duen gidaren aurkezpenarekin.

Urtarrilaren 29an, 20 :30etan, TOUZAA etxean :

SORGINA BANAIZ dokumentala

ASISKOren komentario eta argitasunekin

Zein irudi daukagu sorginaz, haur ipuinetatik hasi, eta gure herrietako ospakizunetaraino? Bidaian abiatu gira eraikuntza zirraragarri hori argitzeko asmoz, zeinak uztartzen baititu mitologia eta erreal historikoa, jakinduria eta errebindikazioa.

1525ean, duela bostehun urte, Auritzen gertatu zen lehenbiziko exekuzio kolektiboa sorginkeriagatik: Sekta Satanikoa aurkitu berri baitzuten Nafarroan, eta punizio adibidegarria ezarri egin zitzaien akusatuei.
 Erreketa horrek markatu zuen mende bateko jazarpena.
Zer gordetzen zaigu ke beltz eta lodi horren gibelean ?

Dokumentalean parte hartu duten Nazioarteko historialariek bat egiten dute gure lan-hipotesiarekin: sorgin-ehiza ez zen izan elite intelektualek eraikitako alibia baizik, mementoko geoestrategiak markaturik; ez da akelarrerik izan, eta sorgintzat erre zituztenek halakoak zirenik ukatuz bota zuten azken arnasa.

Asisko Urmeneta, marrazkilari, komikilari, hizlari eta beste ainitz alorretan ezaguna dena, dokumentalaren erregistroari lotu da hemen. Komikoek barne-barneetako magma, seriosetan seriosena delako alabaina…

Otsailaren 5a, 8ak30etan, TOUZAA etxean :

Poskolonialismoa

Joseba SARRIONAINDIA idazlearen burutazioak

Kolonialismo hitza erabiliko da abiapuntu eta hausnarketa gaitzat. Euskaldunek, hizkuntza minorizatu eta baztertukoek, herri eta kultura eraikitzeko ditugun noraezak eta arazoak. Hau izanen dugu euskal idazle baten ikuspegia bizi garen herriari eta munduari buruz. Eta baliatuko gira galdegiteko literaturak ze paper edo joko eskaintzen ahal duen aitzinean ditugun erronkeri buruz.

(Argazkian, Nafarroako mila torturatuen alki hutsak)

Otsailaren 12a, 8ak30etan, TOUZAA etxean :

Estatuen inpunitateaz torturaren erabilera iraunkorrean

Pauline GUELLE zuzenbide publikoan doktorea

Azken urte eta hilabeteetan, munduko (des)ordenamenduaren zangoz-goratze etengabean bizi gira eta zuzenbide estatua zalantzan jarria da alaire. Balia giten inpunitatearen inguruko gogoeta plazara eramateko. “Punitibismoaren” inguruko galderak ukatu gabe, estatuek eragin oinarrizko eskubideen aurkako erasoek galdezkatzen gaituzte. Hain zuzen ere, mendebaldeko demokrazietan torturaren iraupenak erakusten digu estatu demokratikoek gozatzen duten inpunitatea. Torturaren aurkako Nazioarteko konbenioaren (1987) arabera, tortura funtzionario baten eskutik eragin sufrikario fisiko edo psikologikoa da. Horregatik, Estatuko arma bezala aurkez daiteke torturaren praktika. Bestalde, estatuaren arma den heinean, torturak inpunitate sistema bat sortzen du bizirauteko. Torturaren sistema aztertzeko, beste hainbaten artean, Euskal Herriaren kasua aztergai ukanen dugu Espainiako gerlatik (1936) gaurregun arte (2022). Erregimen autoritariotik demokratikora ikertuko dugu nola 5.000 tortura kasu baino gehiago argitara eman diren Euskal Herrian kontestu politiko ezberdinenetan.

Pauline Guelle, Zuzenbide publikoan doktorea da, eta gai huntaz egin duen bere doktorego tesiaren ondorioen aurkeztera jiten zauku.

Otsailaren 19a, 8ak30etan, BIDEAK gunean :

Lurdes IRIONDO, euskal kanta berriaren aitzindaria

Leire eta Intza CASAMAJOU ELKEGARAI Sohüta-Hokiko pastoralaren idazleak

1960. hamarkada Euskal Kantagintza berriarena izan zen, munduan zehar aldarri sozial eta politiko berriena izan zen bezala. Hego Euskal Herrian erregimen frankistak ezartzen zuen nazio zapalkuntza. Euskararen debeku eta zokoratze giro hortan altxatu ziren boz berriak, herriaren nazio izaera politiko eta kulturala kantuz transmititzen ahalegindu zirenak. Horietakoa izan zen Lurdes Iriondoren boz berritzaile, indartsu eta lilluragarria.

Zenbait urtez bakarka ibili zen gitarra besapean, eta sekulako arrakasta bildu zuen kantaldiz kantaldi. Kontatzen denaz, “dei guziei erantzun ezinik”. Ez Dok Amairu kultur mugimenduaren sortzaile eta eramaileetakoa ere izan zen, gaur egun biziki ezagun izaten jarraitzen duten hainbat gizonen artean. Haren figura, haatik, urteekin eskapatu zaigu… Publikoan agertzea utzi ondoan, euskarazko haur eta gazte literatura idazten aritu zen halako lanik batere egiten ez zen garai batean. Hots, aitzindaria izan zen, kantagintzan ez ezik euskararen transmisioari dagozkion beste hainbat arlotan ere.

2026ko udan Sohütako herriari egokituko zaio pastoralaren aurkeztea, eta Lurdes Iriondo zenaren bizitza aipatzera agertuko dira taula gainetara. Zer rol joka lezake pastoral batek historia horren kontaketan? Eta zer rol Lurdes Iriondoren bizia kontatzeak Sohüta bezalako herri batean?

Leire eta Intza Casamajou Elkegarai Sohütako ahizpak, 2026ko udan Sohüta Hokin emanen den Lurdes Iriondo pastoralaren idazleak dira. Gazte izanik, beren ideia, asmo eta irakurketa propioa emanen digute, bai Lurdes Iriondoren ibilbideaz, bai eta pastoralaren nondik norakoaz gaurko egoeran.

Otsailaren 26a, 8ak30etan, TOUZAA etxean :

Euskal Herriko faunaren berezitasunak

Iker ELOSEGI naturalistaren gogoeta eta liburuaren aurkezpena

Hegazti, ugaztun, suge, intsektu edo arrainen bioaniztasuna biziki haundia da Euskal Herrian. Honen zergatia ainitza da : badira arrazoin geografikoak (klima, itsasoa, mendia…), badira arrazoin historikoak (noizbait klima hotzarekin jinak ziren espezie batzu oraindik gure mendi gorenetan bizi dira), eta badira ere bertako jendeek lurralde huntan eta lurralde huntarik bizitzeko asmatu dituzten maneren ondorioak…
Gure inguruetan, biziki hurbil ditugu basapiztiak : gure baratze, erreka, xara, oihan, mendi, baserri eremu edo kostan bertan! Batzu errazak dira ikusten : nork ez ditu larrazkenean lertxunak lerro lerro ikusi? (beharrik kantu batzuek arrakasta dutela haurrek gauza batzuen ikasteko!). Denek ikusiak ditugu karakoilak, bainan gutik dakite gehien karakoil diren eremuak gisuharria den lekuak direla, nola uste duzue ba egiten dutela heien kuskua? Beste batzu ez dira kasik sekulan ikusten, bainan gure ahoak heien izenez betetzen dira, hor dira otsoa edo hartza… Liburu honek Euskal Herriko basapizti espezie batzuen ezaugarriak, heien biologiako gauza nabarmenak eta bereziki bizitzeko zer behar duten ulertzeko gako batzu proposatzen ditu. Gogoeta batzu ere partekatzen dira, egungo gai zunbaiten inguruan. Hola dira aipatzen arrain, apo, suge, okilo, zizari, otso, sai, hartza, karakoil, urtxintxa edo pinpirin espezie zunbait, urte guzian hemen bizi direnak edo migrazio denboran soilik agertzen direnak.

Beraz liburu honen helburu nagusia basapiztien inguruko jakin mina piztea da, bizi giren ingurumenaren hobeki ulertzeko gakoak eskainiz. Jendeok ingurumenaren parte gira eta gure orekarako ingurumenarekin dugun harremana garrantzitsua dela pentsatzen badugu, behar gira ohartu ez girela bakarrak eta beste ainitz basapiztirekin partekatzen dugula lurralde hau. Begiak irek, beharriak luzatu, usainak usnatu eta … gozatu!

Iker Elosegi hazpandarrak beti interesa izan du mota guzietako kabala basen bizitzan eta hauen arteko elgar harremantzean. Hainbat urtez metatu jakintza guzia Euskal Herriko faunaren gida liburuan bildu du. Gaualdi huntan hain hurbil eta hain arrotz zaigun « ingurumenaz » argituko gaitu pasioz eta gozamenez.